Xung đột thương mại: Vừa đấm vừa xoa


Sau nhiều tuần lễ đấu khẩu với các đòn hù dọa lẫn nhau, Trung Quốc lần đầu tiên khai hỏa vào ngày 2/4/2018. Bắc Kinh áp dụng biện pháp tăng thuế từ 15 đến 25 % nhắm vào gần 130 sản phẩm của Hoa Kỳ nhập vào thị trường đông dân nhất hành tinh. Mặc dầu vậy, “quả pháo” đầu tiên này được các nhà quan sát đánh giá là khá chừng mực. Đây phải chăng chỉ là nước cờ “nắn gân” Mỹ, trong lúc Bắc Kinh vẫn kỳ vọng Washington sẽ không lao vào một cuộc chiến tranh thương mại mà cả hai đều biết là sẽ bất lợi cho cả đôi bên?

Từ mấy tuần nay, truyền thông quốc tế tập trung vào cuộc đọ sức thương mại giữa Hoa Kỳ với phần còn lại của thế giới, mà đối thủ chính của Washington là Bắc Kinh. Từ Washington, Donald Trump "ồn ào" thông báo các biện pháp cứng rắn phạt Trung Quốc "ăn cắp" chất xám của Mỹ. Ở Bắc Kinh, giới lãnh đạo chủ trương "vận động ngầm với những đòn hiểm không kém". Đấy là những khái quát của giáo sư Nicolas Moinet thuộc trường hành chính và kinh tế AIE, tác giả cuốn “Lessentiers de la guerreéconomique” tạm dịch là “Những con đường của một cuộc chiến tranh kinh tế”, do nhà xuất bản VA Press ấn hành.

Xung đột lần đầu tiên

Tuần qua, Mỹ đã kiện Trung Quốc ra trước Tổ Chức Thương Mại Thế Giới (WTO) vì vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tổng thống Trump ký sắc lệnh áp thuế 60 tỷ đô la nhắm vào nhiều mặt hàng của Trung Quốc nhập sang Hoa Kỳ. Bắc Kinh lập tức công bố một số biện pháp trả đũa. Theo giới chuyên gia, mang tiếng là chủ trương mở cửa thị trường, nhưng luật thương mại của Mỹ "cực kỳ tinh vi" và có nhiều phương tiện để áp dụng các biện pháp bảo hộ. Tổng thống Trump không phải là nguyên thủ Hoa Kỳ đầu tiên đi theo hướng này. Nhưng đúng là chưa bao giờ Washington viện cớ "an ninh quốc gia" để áp thuế, và đây cũng là lần đầu tiên Mỹ và Trung Quốc trực tiếp đối đầu nhau trên mặt trận thương mại.

Đôi bên đều dùng những lời lẽ rất cứng rắn để nhắm vào đối phương, nhưng ở hậu trường, Washington và Bắc Kinh kín đáo đàm phán tránh để nổ ra một cuộc chiến thương mại. Sau khi dọa đánh thuế nhắm vào nhôm và thép của thế giới nhập sang Hoa Kỳ, Nhà Trắng chung cuộc lại tạm miễn hình phạt này cho khá nhiều nước bạn của Mỹ, trong đó có Hàn Quốc, Liên minh châu Âu và Canada. Trung Quốc không nằm trong danh sách đó. Căng thẳng giữa hai nền kinh tế số 1 và 2 của thế giới tăng thêm một nấc sau khi tổng thống Donald Trump ban hành sắc lệnh áp thuế 60 tỷ đô la nhắm vào hàng "made in China", kèm theo những tuyên bố rất gay gắt. Vấn đề đặt ra là liệu các đòn tấn công của chủ nhân Nhà Trắng tác động tới mức độ nào và có hiệu quả hay không?

Trong mắt chuyên gia Mark Williams, công ty tư vấn Capital Economics của Anh, cho rằng dù có bị thiệt hại 60 tỷ đô la vì Mỹ tăng thuế nhập khẩu, nền kinh tế thứ 2 của thế giới "không hề hấn gì". 60 tỷ đô la tương đương với 1/8 tổng kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang thị trường Hoa Kỳ và nhìn tổng thể thì chỉ bằng 2,6 % tổng trị giá xuất khẩu của Trung Quốc ra toàn thế giới. Tuy nhiên, chuyên gia này thận trọng cho rằng, biện pháp tăng thuế để hù dọa lẫn nhau kiểu này chỉ là "bề nổi của tảng băng". Julien Marcilly, đại diện cho công ty bảo hiểm cho các doanh nghiệp Pháp Coface không chia sẻ lượng định lạc quan này. Theo ông, nếu xảy ra cuộc chiến thương mại, Trung Quốc sẽ là bên bị thiệt hại nhiều hơn. Tổng kim ngạch xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc chỉ tương đương với 0,5 % GDP của nền kinh tế số 1 thế giới. Ngược lại xuất khẩu của Trung Quốc sang Hoa Kỳ chiếm tới 5 % tổng sản phẩm nội địa Trung Quốc.

 

Cuộc leo thang tiếp tục

Washington công bố thêm một danh sách các mặt hàng Trung Quốc sẽ bị tăng thuế nhập khẩu. Sau cuộc đọ sức đầu tiên, Hoa Kỳ vừa tung tiếp đòn thứ hai. Theo AFP, danh sách thứ hai này được trình bày là “tạm thời”, do bộ Thương Mại Hoa Kỳ thông báo gồm những sản phẩm thuộc công nghệ cao cấp từ hàng không, viễn thông cho đến người máy (robot) và máy móc, tổng trị giá khoảng 50 tỷ đôla. Những mặt hàng sẽ bị tăng thuế nhập khẩu được « lựa chọn dựa trên cơ sở phân tích kỹ càng », tức là sẽ gây thiệt hại nặng cho các dự án công nghiệp của Trung Quốc, nhưng cùng lúc không tác hại gì nhiều cho kinh tế Mỹ, theo giải thích của bộ trưởng Robert Lighthiger.

Gần như ngay lập tức, Bắc Kinh đáp trả với một danh sách mà AFP gọi là “vũ khí hạng nặng” cũng tương đương với 50 tỷ đôla: đậu nành, xe hơi và hàng không, những sản phẩm có trọng lượng trong cán cân mậu dịch giữa hai nước. Trong danh sách trả miếng thứ nhất sau khi Mỹ thông báo tăng 25% thuế nhập khẩu đánh vào thép và nhôm Trung Quốc, Bắc Kinh tránh không đụng đến những mặt hàng nhập khẩu quan trọng nhất là đậu nành (14 tỷ đôla mỗi năm) và xe hơi Mỹ. Quyết định mới này cho thấy Trung Quốc chấp nhận leo thang tiến tới một cuộc chiến tranh thương mại với Hoa Kỳ. Tuy vậy, Bắc Kinh cũng nhắn gửi tín hiệu muốn duy trì cơ hội xuống thang. Thông báo của bộ Thương Mại Trung Quốc chỉ trích Mỹ “đặt Trung Quốc vào thế khó xử” nên phải trả đòn, nhưng “thời điểm áp dụng sẽ được thông báo sau”. Trị giá các mặt hàng “bị hy sinh” trong cuộc đọ sức này đã lên đến 100 tỷ đôla, chiếm khoảng 17% trong số 580 tỷ trao đổi thương mại giữa hai nước, theo thống kê 2017.

Để đáp trả Hoa Kỳ đánh thuế vào nhôm, thép và đòi tăng thuế nhập khẩu nhắm vào hàng Trung Quốc, Bắc Kinh tăng thuế nhập khẩu nhắm vào 128 mặt hàng của Mỹ. Quyết định này có hiệu lực ngay từ hôm 2/4 vừa rồi. Thiệt hại cho phía Mỹ lên tới 3 tỷ đô la. Theo giới quan sát, trước mắt Bắc Kinh trả đũa một cách chừng mực khi chỉ nhắm vào khoảng 2 % tổng kim ngạch của xuất khẩu của Hoa Kỳ vào Trung Quốc. Tờ báo chính thức Hoàn Cầu Thời Báo đã báo trước là “Mỹ sẽ phải trả giá cho chính sách thương mại triệt để nhắm vào Trung Quốc”. 120 mặt hàng của Mỹ sẽ bị đánh thuế. Trong số này, phải kể đến thịt heo, mà Trung Quốc là nguồn nhập khẩu và tiêu thụ lớn nhất thế giới. Thịt heo Mỹ sẽ bị đánh thuế hải quan 25 %. Rượu Mỹ cũng sẽ trở nên đắt đỏ hơn kể từ hôm nay. Mỗi chai sẽ bị đánh thuế 15 %. Táo, hạt dẻ, hay hạt pistachios cũng nằm trong danh sách đen.

Ngược lại, các nhà canh tác đậu nành của Mỹ có thể tạm thở phào, bởi Trung Quốc là một thị trường rất lớn, nhưng trước mắt Bắc Kinh chưa đụng đến sản phẩm nông nghiệp này. Tập đoàn sản xuất máy bay Boeing hay tập đoàn điện thoại di động Apple thoát được búa rìu, ít ra là cho tới giờ phút này. Trung Quốc vẫn hy vọng diệt từ trong trứng nước một cuộc chiến thương mại. Từ tuần trước, bộ Thương Mại Trung Quốc đã yêu cầu Mỹ quay lại với con đường hợp tác có lợi cho cả đôi bên. Trong ấn bản cuối tuần qua, Hoàn Cầu Thởi Báo đưa ra lời cảnh cáo là Trung Quốc không muốn nổ ra một cuộc chiến thương mại, nhưng nếu có chiến tranh, Bắc Kinh sẽ không chịu khoanh tay ngồi nhìn.

 

Nếu châu Âu vào cuộc…

Chính quyền tổng thống Trump đang “mặc cả” ráo riết với cả châu Âu ngõ hầu tránh một cuộc chiến thương mại mà theo giới quan sát, có thể gây thiệt hại không ít cho tổng thống Mỹ trên bình diện chính trị, nhất là năm nay lại là năm bầu cử giữa nhiệm kỳ, vì những bang phải gánh hậu quả là những nơi đã bầu cho ông vào năm 2016. Trong tình hình có bầu cử giữa kỳ, các biện pháp trả đũa thương mại của Trung Quốc và châu Âu, nếu thương lượng không đạt kết quả và ông Trump vẫn làm căng, thì hệ quả chính trị sẽ không nhỏ. Chuyên gia về thương mại quốc tế Monica De Bolle, thuộc viện Kinh Tế Quốc Tế Peterson (PIIE) giải thích là "trong mọi trường hợp, biện pháp trả đũa của Trung Quốc sẽ nhắm vào những bang ‘rất đỏ’ (các bang do Cộng Hòa nắm) và linh vực nông nghiệp".

Trung Quốc đã lập một danh sách 128 sản phẩm Mỹ, trong đó trái cây và thịt lợn, sẽ bị thuế từ 15 hay 25%, nếu thương lượng với Washington thất bại. Đây là động thái để trả đũa việc Mỹ đánh thuế chống phá giá trên thép và nhôm có hiệu lực từ tuần qua, và cả những đe dọa thuế đánh thêm trên 60 tỷ đô la trên hàng nhập từ Trung Quốc. Trước Bắc Kinh, châu Âu cũng đã lập một danh sách hàng chục sản phẩm của Mỹ sẽ bị thuế nặng, bao gồm từ thuốc lá, gạo, nước cam, bơ đậu phọng đến môtô Harley Davidson… có thể gây thiệt hại cho những bang nhạy cảm trên mặt chính trị đối với ông Trump. Hiện giờ thì Washington đang thảo luận với Bắc Kinh và Bruxelles. Nếu thương lượng không xong thì Trung Quốc, theo chuyên gia Monica De Bolle, sẽ sử dụng đến "trọng pháo", đe dọa đậu nành của Mỹ. Trung Quốc là khách hàng mua đậu nành hàng đầu của Mỹ, hơn 1/3 đậu nành tiêu thụ ở Trung Quốc đến từ Hoa Kỳ.

Cho nên nếu Trung Quốc trả đũa trên đậu nành, thì ông Trump sẽ gặp khó khăn trong việc lôi cuốn cử tri của một chục tiểu bang, trong đó có Illinois, Minnesota, hay Kansas, vốn lệ thuộc vào việc xuất khẩu đậu nành sang Trung Quốc. Trong biện pháp trả đũa đầu tiên, Trung Quốc đã nhắm vào thịt lợn nhập từ Mỹ, đánh thuế 25%. Bang Iowa sẽ bị mất mát nặng nếu Bắc Kinh không nương tay. Đây là bang cũng đã giúp ông Trump thắng cử vừa qua trong khi hai lần bầu cử trước, bang này đã bỏ phiếu cho ứng viên đảng Dân Chủ Obama. Chỉ cần do bất bình, cử tri các bang không đi bỏ phiếu là tác động đến cuộc bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ vào ngày 06/11 năm nay. Trong bối cảnh này, Edward Alden, chuyên gia ở Council of Foreign Relations, đánh giá là ông Trump sẽ làm đủ mọi cách để tránh trả đũa của Trung Quốc và châu Âu. Vì trong quá khứ việc trả đũa nhắm vào sản phẩm các bang "nhạy cảm" đã có kết quả.

Năm 2002, tổng thống George W. Bush đã bỏ ý muốn đánh thuế vào thép, châu Âu đã nhắm vào nước cam của Florida, bang đã giúp ông thắng cử. Hãng tin AFP trích thượng nghị sĩ đảng Cộng Hòa Chuck Grassley của bang Iowa, nhớ lại ví dụ hơn 30 năm trước thời tổng thống Jimmy Carter, tuyên bố cấm vận ngũ cốc Mỹ xuất sang Liên Xô, hệ quả bang này đã mất đi 10% xuất khẩu. Sự vụ xẩy ra 38 năm qua, nhưng các nông dân Iowa vẫn còn nhớ. Tuy nhiên, giới phân tích cũng ghi nhận, đối với ông Trump thì bối cảnh lần này có khác, việc áp thuế chống phá giá đối với các sản phẩm Trung Quốc, thép và aluminium, là thực hiện lời hứa lúc tranh cử, tấn công vào hành vi thương mại "bất chính" của các đối tác. Chính nhờ những lời hứa này mà các bang Michigan, Wisconsin và Pennsylvania nơi sản xuất các Harley Davidson, đã bầu cho ông. Hơn nữa cho đến giờ thì tổng thống Mỹ và êkíp của ông luôn nêu bật vấn đề quyền lợi quốc gia, bảo vệ xí nghiệp và công ăn việc làm của người Mỹ. Theo Edward Alden, ông Trump đang đánh cược trên cử tri các bang chịu thiệt thòi do hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, họ sẽ ủng hộ khi thấy ông chống Trung Quốc về thương mại./.

Nguồn Văn nghệ số 15/2018

Tin liên quan

Đại nhạc hội "Nước - Hồi sinh" sẽ diễn ra vào tối 29/ 4

Đại nhạc hội "Nước - Hồi sinh" - câu chuyện viễn tưởng về thế giới sau đại hồng thủy sẽ di ...

Vì một Biển Đông tự do và mở, được điểu chỉnh bởi pháp luật quốc tế

Sau khi Tổng thống Biden lên nắm quyền, Washington không còn nhấn mạnh lợi ích kinh tế riêng rẽ như ...

Tấm giấy thông hành để bước vào thị trường lao động

Vào thời điểm hiện tại, nhiều trường Đại học đã bắt đầu công bố phương án tuyển sinh, điểm sàn dự ki ...

Phân công công tác của Thủ tướng và các Phó Thủ tướng Chính phủ

Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 593/QĐ - TTg phân công công tác của Thủ tướng và các Phó Thủ ...

"Hà Nội phố", tôn vinh nhạc sĩ Đoàn Chuẩn, Phú Quang

Đêm nhạc "Hà Nội phố", tôn vinh tác giả Đoàn Chuẩn, Phú Quang sẽ diễn ra tại Hà Nội vào ng ...

Hội nghị toàn quốc tổng kết Đề án đơn giản hóa TTHC, giấy tờ công dân sẽ diễn ra vào sáng 23/4

Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết Đề án tổng thể đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công ...

Chậm nhất ngày 3.5 công bố danh sách chính thức người ứng cử đại biểu Quốc hội & HĐND các cấp

Cho đến ngày 18.4, các cấp từ Trung ương đến địa phương đã hoàn thành việc tổ chức hội nghị hiệp thư ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 17

Báo Văn nghệ số 17 ra ngày 24-4-2021 có các nội dung sau: ...

Bảo tồn, phổ biến tác phẩm văn học tiêu biểu của các dân tộc thiểu số

Bộ VHTTDL đã ban hành Quyết định số 1391/QĐ-BVHTTDL về việc tổ chức lớp tập huấn về kỹ năng, phương ...

"Edip làm vua" tham gia "Liên hoan các trường đào tạo nghệ thuật sân khấu châu Á lần thứ VI năm 2021"

"Edip làm vua" của nhà viết kịch Sophocles là một kiệt tác của sân khấu Hy Lạp cổ đại và t ...

NSƯT Bùi Công Duy trình diễn độc tấu trong "The Great German Three B’s"

NSƯT Bùi Công Duy cùng Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội (Hanoi Philharmonic Orchestra) và Dàn nhạc Giao hư ...

Khai mạc Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 2021

Tối 16-4, tại Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) diễn ra lễ khai ...