Một thế “tái cân bằng” mới


 

 

Ý nghĩa đặc biệt trong chuyến thăm Trung Quốc và Hoa Kỳ của đồng chí Đinh Thế Huynh, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng mới đây nằm trên một tổng phổ khá rộng. Các chuyến thăm diễn ra khi hải quân Trung Quốc đang có đợt tập trận lớn trên Biển Đông, chưa đầy một tuần sau khi tàu khu trục trang bị tên lửa của Mỹ tuần tra tại khu vực Hoàng Sa. Tình hình có nhiều dấu hiệu căng thẳng đúng như người đứng đầu ngành ngoại giao Việt Nam từng khái quát: “Ở bên ngoài, môi trường chiến lược của nước ta đã và đang nổi lên nhiều thách thức chưa từng có, tác động trực tiếp đến các lợi ích an ninh và phát triển.”

 

     

Ảnh Internet

 

Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Kerry trong buổi tiếp Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng Đinh Thế Huynh (thăm Mỹ từ 23 - 31/10) đã đánh giá cao sự phát triển các mối quan hệ song phương, đồng thời cho biết hai nước từng đưa ra nhiều sáng kiến trên các lĩnh vực hợp tác, trong đó có vấn đề Biển Đông. Ông Kerry nói: “Chúng tôi đã bắt đầu một số sáng kiến trong các lĩnh vực ứng phó khẩn cấp, hợp tác chống khủng bố, tăng cường khả năng thúc đẩy pháp quyền ở Biển Đông”. Trước khi đến Washington, ông Đinh Thế Huynh (thăm Bắc Kinh từ 19 - 21/10) đã có các cuộc hội kiến với Chủ tịch Tập Cận Bình và một số giới chức trong Bộ Chính trị Trung Quốc. Trong buổi tiếp Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng hôm 20/10, ông Tập Cận Bình được tờ Hoàn cầu Thời báo dẫn lời, cho rằng “Trung Quốc và Việt Nam cần coi trọng những giá trị tích cực trong quan hệ song phương và xử lý đúng đắn các tranh chấp”. Một số nhà phân tích quốc tế đánh giá các chuyến đi “hai trong một” lần này của Thường trực Ban Bí thư tới cả Bắc Kinh lẫn Washington là cách làm quen thuộc lâu nay của những người lãnh đạo Việt Nam, nghĩa là hoặc thực hiện cùng lúc, hoặc tiến hành hai chuyến đi liền kề nhau đến “hai trụ” trong tương quan Việt - Trung - Mỹ.

*

Theo TTX Việt Nam, trong hội đàm chính thức, đồng chí Đinh Thế Huynh đã chuyển lời mời Tổng thống mới của Hoa Kỳ thăm Việt Nam nhân dịp dự Hội nghị cấp cao APEC năm 2017. Ông Đinh Thế Huynh đã bày tỏ mong muốn Hoa Kỳ sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác với khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam. Như vậy là, tuy còn ít ngày nữa nước Mỹ và thế giới mới biết đích danh ai sẽ là ông/ bà chủ Nhà Trắng, nhưng ngay từ bây giờ, Việt Nam đã tái khẳng định quyết tâm không lay chuyển, sẽ đồng tâm - đồng lực, cùng chính quyền mới của Mỹ thúc đẩy quan hệ “đối tác toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ” theo hướng thực chất hơn, sâu sắc hơn và hiệu quả hơn. Ba tiêu chí “hơn” về chất này, mà hai bên đã cam kết trong chuyến thăm Việt Nam vốn được coi là muộn màng của Tổng thống Obama đầu mùa hè vừa qua, một khi thành tựu, chắc chắn sẽ nâng các quan hệ đối tác hiện nay lên một tầm chiến lược mới, cao hơn, để phục vụ cho lợi ích của mỗi nước, góp phần duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác trong khu vực và trên thế giới. Tại buổi họp báo ở thủ đô Washington, đồng chí Đinh Thế Huynh cũng đã cảm ơn Ngoại trưởng John Kerry đã có những đóng góp to lớn trong tiến trình xây đắp quan hệ Việt - Mỹ từ trước tới nay.

Chuyến thăm Bắc Kinh của đồng chí  Đinh Thế Huynh diễn ra ngay sau Hội nghị Trung ương 4, một hội nghị đã đề ra 9 (chín) giải pháp chủ yếu nhằm thực thi các nhiệm vụ tái cấu trúc kinh tế - xã hội trong nước. Thay vì ở nhà để góp phần chỉ đạo việc triển khai nghị quyết (như thường lệ), Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng đã cấp tốc làm một cuộc “thiên lý ngàn dặm” ngoài biên ải. Tại buổi hội kiến với người đứng đầu Đảng/ Nhà nước Trung Quốc, đồng chí Đinh Thế Huynh đã đề nghị các bên (nên hiểu là yêu cầu phía Trung Quốc) thực hiện nghiêm túc, hiệu quả nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước duy trì hoà bình, ổn định trên Biển Đông, không có hành động làm phức tạp, mở rộng tranh chấp. Ông cũng tái khẳng định “Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Đông DOC”, hy vọng Trung Quốc cùng ASEAN hoàn tất xây dựng “Bộ Quy tắc về ứng xử của các bên ở Biển Đông COC” (mà Trung Quốc luôn tìm cách thoái thác và câu giờ từ hàng chục năm nay), kiên trì tìm kiếm giải pháp cơ bản và lâu dài trên tinh thần tôn trọng lợi ích của nhau và phù hợp với luật pháp quốc tế. Vậy là quá trình ngoại giao và pháp lý vẫn được Việt Nam nhắc lại một lẫn nữa trước người có trách nhiệm cao nhất, trong khi các chỉ dấu cho thấy một giai đoạn được cho là đầy bất định và bất trắc đang xuất hiện ở Biển Đông.

Liên quan đến những bất định và bất trắc ấy, người dân nước Việt thật ra không mong gì hơn là bang giao Trung - Việt “không ngừng phát triển lành mạnh, ổn định” như lời hứa long trọng của người đứng đầu Đảng Cộng sản Trung Quốc đưa ra cho đồng chí Đinh Thế Huynh hôm 20/10, tại Đại lễ đường Nhân dân Bắc Kinh. Nhưng cũng không hoàn toàn ngẫu nhiên mà trước đó, tại Viện nghiên cứu Đông Nam Á ở Singapore hôm 30/8, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã phải mượn lời của cố Thủ tướng Lý Quang Diệu, một chuyên gia thượng thặng về Trung Quốc, để cảnh báo về một thực tế đáng lo ngại từ trước tới nay: “Bạn không thể chỉ đưa ra những lời hứa hẹn, mà bạn phải thực hiện những điều bạn nói”. Đúng, hiếm có người Việt nào có thể quên, vào “mùa hè đỏ lửa” 2014, Trung Quốc cắm cái giàn khoan khủng ngay tại thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam khi mới cách đó không bao lâu, người đứng đầu chính phủ Trung Quốc cũng hứa hẹn “bốn tốt” và trưng những lời hữu hảo với các đồng chí Việt Nam….

Đồng chí Đinh Thế Huynh được Hoàn cầu Thời báo dẫn lời nói rằng việc tăng cường quan hệ hữu nghị và hợp tác toàn diện giữa hai quốc gia chính là chiến lược nhất quán, là lựa chọn chính trị của Việt Nam. Hẳn nhiên, ở đây ông Đinh Thế Huynh muốn nhấn mạnh cái tương đồng căn bản nhất trong bang giao Việt - Trung. Còn đối với những lựa chọn khác mà Hoàn cầu Thời báo không nhắc đến, nó vẫn luôn luôn giữ một vị trí quan trọng trong quá trình hoạch định chiến lược an ninh và phát triển của Việt Nam. Hàng ngàn năm trước đây, khi chưa có làn sóng kết nối khu vực và toàn cầu hóa, “hợp tung - liên hoành” vẫn không xa lạ với các bậc minh quân Đại Việt để tạo thế cân bằng quyền lực. Dĩ nhiên, quân bình quyền lực thời ấy khác với cục diện quốc tế phức tạp ngày nay, lại càng khác xa với “mẹo vặt đu dây” thường thấy… Rõ ràng là để quân bình, phải dựa vào đồng thuận và nội lực, kết nối dân tộc với thời đại, độc lập dân tộc phải gắn với hội nhập khu vực, hội nhập quốc tế, phải “hòa đồng bộ” đất nước với các vận động địa - chính trị trên cấp độ toàn cầu. Và như vậy hẳn nhiên, tạo thế quân bình luôn là thách thức lớn đối với quá trình hoạch định chính sách của các quốc gia tầm trung như Việt Nam.

*

Từ phía Hoa Kỳ, Ngoại trưởng John Kerry được cả truyền thông Mỹ lẫn Việt dẫn lời, đánh giá cao và nhiệt liệt hoan nghênh đồng chí Đinh Thế Huynh và Đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam thăm nước Mỹ “vào thời điểm quan trọng của chính trường Hoa Kỳ” và chuyển lời “thăm hỏi cùng với tình cảm tốt đẹp và thông điệp về sự coi trọng phát triển quan hệ Hoa Kỳ - Việt Nam của Tổng thống Barack Obama tới Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Chủ tịch nước Trần Đại Quang.” Ngoại trưởng Kerry khẳng định một cách tự tin, sau cuộc bầu cử ngày 8/11, Hoa Kỳ vẫn sẽ “tiếp tục đẩy mạnh chiến lược ‘tái cân bằng’ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, coi trọng quan hệ với ASEAN, trong đó có Việt Nam.” Đáp ứng mong mỏi của cả hai bên, ông Kerry cũng thông báo Hoa Kỳ sẽ thông qua Hiệp định TTP. Ngoài vấn đề Biển Đông và TPP, Ngoại trưởng Kerry cho biết cuộc gặp giữa đồng chí Đinh Thế Huynh với các nhà lãnh đạo Mỹ cũng đã bàn một số vấn đề về Việt Nam.

Bối cảnh ấy dẫn đến những đánh giá khác nhau, thậm chí trái chiều trong giới ngoại giao và học giả thì không có gì lạ. Một bên thì cho rằng, chuyến công du của đồng chí Đinh Thế Huynh là một chuyến đi gấp gáp để “giải cứu” (rescue); bên kia thì khẳng định, với thể chế chính trị Việt Nam, người được cho là có vị trí thứ hai trong Đảng, không thể có chuyện “ngẫu hứng ngựa ô” trong các chuyến công cán cỡ này, đây là một chuyến đi được trù liệu từ trước. Nhưng đồng chí Đinh Thế Huynh đi Mỹ để “giải cứu” cái gì? Phái bi quan cho rằng nước Mỹ khó có thể thảo thuận hay ký kết điều gì cụ thể qua kênh Đảng với Thường trực Ban Bí thư. Hơn nữa, vào lúc này, hồ sơ về nhân quyền của Việt Nam ở Mỹ dường như đang đẻ số, nhất là một số áp lực từ Quốc hội đòi đưa Việt Nam trở lại danh sách CPC (nước cần quan tâm đặc biệt về tôn giáo). Phái lạc quan thì lập luận, “một nhân vật số 2 trong Đảng” (theo quan niệm, Thường trực BBT đứng sau TBT) gặp gỡ chính thức, bàn bạc tất cả mọi vấn đề với một đương kim Ngoại trưởng (vốn là cựu sĩ quan hải quân, từng phản chiến), thì bản thân sự kiện này đã nói lên nhiều điều về chủ nghĩa thực dụng tích cực từ cả hai phía…

Sau một phần tư thế kỷ từ khi Liên bang Xô viết tan rã, giờ đây, tình thế chung chiêng như chuông treo chỉ mành liệu có lặp lại trong quan hệ đối ngoại của Việt Nam? Hàng loạt sự kiện trong mùa hè vừa qua đều cho thấy, trật tự khu vực và thế giới đều đang rúng động khá mạnh, thậm chí không ít ý kiến của nhiều chuyên gia cho rằng, cục diện cả khu vực lẫn toàn cầu đang đi vào một giai đoạn đầy hiểm nguy. Năm 2017 tới, Philippnes sẽ làm Chủ tịch ASEAN. Cùng lúc ấy, những đồng minh quan trọng khác của Hoa Kỳ trong vùng là Thái Lan và Malaysia (chưa kể Campuchia) cũng bắt đầu có dấu hiệu nghiêng về Trung Quốc. Vụ quân đội đảo chính tại Thái Lan năm 2014 đã khiến cho quan hệ Mỹ - Thái đi xuống khi các tướng lĩnh Thái Lan lờ đi lời kêu gọi trở về dân chủ của Hoa Kỳ. Trong năm 2015, Thái Lan tuyên bố mua tàu ngầm Trung Quốc. 30/10 này, Najib Razak, Thủ tướng Malaysia, cũng đã “xoay trục” sang Bắc Kinh tìm kiếm sự trợ giúp trong lúc tìm cách chống đỡ cuộc điều tra tham nhũng của phương Tây…

*

Nhưng điều mà thế giới đang tập trung quan sát chính là những biến cố lớn trên đất Trung Hoa và Hoa Kỳ. Các thăm dò trên toàn nước Mỹ tuần qua cho thấy khoảng cách giữa bà Hillary và ông Trump đang thu hẹp dần. Khảo sát của Washington Post/ABC cho thấy tỷ lệ ủng hộ Hillary là 47%, còn Trump được 45%. Còn theo CNN, Hillary vẫn vượt trước Trump năm điểm phần trăm: 49% so với 44%. Trong khi đó, Hội nghị Trung ương 6 của Đảng Cộng sản Trung Quốc (24 - 27/10) vừa kết thúc với tuyên bố “nhất trí ủng hộ đồng chí Tập Cận Bình ở vị trí cốt lõi”. Với đà này, ông Tập có thể phát huy quyền lực vừa thâu tóm để đi đến những quyết sách mới trong cạnh tranh với Hoa Kỳ? Đồng Nhân dân tệ đã được chính thức đưa vào “rổ ngoại tệ” của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), ngang tầm với bốn ngoại tế có sẵn là USD, EURO, Bảng Anh và Yên Nhật. Với các điều chỉnh chính sách của một số thành viên ASEAN tới đây, dư luận đang đánh dấu hỏi vì sao có biểu hiện một số đồng minh châu Á của Mỹ lại nghiêng dần về phía Bắc Kinh?... Trong bối cảnh ấy, nếu không tạo được một thế “tái cân bằng” mới, bền vững và chắc chắn, các nỗ lực đối ngoại của Việt Nam có thể bị vô hiệu hóa là một nguy cơ nhãn tiền!

 

Nguồn Văn nghệ số 45

Tin liên quan

Hội thảo phát triển Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt Nam thứ 23

Sáng ngày 23/8, tại thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên đã chính thức khai mạc Hội thảo Hợp tác phát tri ...

Nhớ về Bác

Triển lãm tranh chuyên đề “Nhớ về Bác” sẽ diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sẽ tổ chức khai mạc ...

Dân ta phải biết sử ta…

​Ở các kỳ thi THPT quốc gia những năm trước, điểm trung bình môn Lịch sử cũng báo động đỏ rồi: năm 2 ...

Tuần lễ tưởng nhớ Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh

Tuần lễ tưởng nhớ hai cố nghệ sỹ tài hoa Xuân Quỳnh - Lưu Quang Vũ sẽ diễn ra từ ngày 25/8 đến ngày ...

Vọng ngoại – Một tư tưởng nô lệ về văn hóa

Những ngày cuối năm 2018, cam Cao Phong của Tân Lạc (Hòa Bình) tràn ngập Hà Nội, vừa ngon vừa rẻ, kh ...

Thiêng liêng biết mấy những lời của Bác...

Năm nay vừa tròn 50 năm toàn Đảng, toàn dân ta thực hiện Di chúc thiêng liêng của Bác Hồ. Nhân dịp t ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 34

Báo Văn nghệ số 34 ra ngày 24-8-2019 có các nội dung sau: ...

5 tỉnh tham gia Triển lãm “50 năm thực hiện Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh” tại Hà Nội

Từ 30/8 - 3/9, triển lãm “50 năm thực hiện Di chúc Chủ tịch Hồ Chí Minh” sẽ được tổ chức tại Trung t ...

Hợp tác dịch và xuất bản cuốn sách ‘Bác Hồ viết Di chúc’

Hướng tới kỷ niệm 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước Việt Nam – Liên bang Nga (1950 – ...

Chương trình nghệ thuật ‘Muôn vàn tình thương yêu’

​Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp với tỉnh Nghệ An và Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức cầu Truyền hình - ...

Triển lãm đồ họa, điêu khắc, mỹ thuật ứng dụng khu vực Hà Nội năm 2019

​Triển lãm đồ họa, điêu khắc, mỹ thuật ứng dụng khu vực Hà Nội năm 2019 đã được khai mạc tại Nhà tri ...

Phát huy mạnh mẽ vai trò và trách nhiệm của báo chí trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng

Tối 15/8, tại Hà Nội, Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam, Hội Nhà báo Việt Nam, Đài Truyền hình Việt ...