June 26, 2024, 4:00 am

Tình người qua mỗi trang văn

Từng trực tiếp cầm súng chiến đấu để giải phóng đất nước nên nhà văn Minh Chuyên là người hiểu hơn ai hết sự khốc liệt và cả những nỗi đau mà chiến tranh để lại. Ông đã dồn tâm huyết viết về đề tài hậu chiến tranh và dự án “Nỗi đau thời hậu chiến” đã ra đời với tham vọng xuất bản 50 tập sách về đề tài này. Văn nghệ đã có cuộc trò chuyện với ông về dự án nói trên.

Nhà văn Minh Chuyên

Chiến tranh và nỗi đau thời hậu chiến là những chủ đề phong phú trong văn học… dù bản chất của chiến tranh là những vết thương không thể nhìn thấy, nó không chỉ gây ra những tổn thất về vật chất mà còn tàn phá tâm hồn và tinh thần của con người, để lại những hậu quả không thể xóa nhòa. Vì sao ông lại quyết định theo đuổi đề tài “nỗi đau thời hậu chiến”?

- Đề tài hậu chiến tranh không mới và nó ra đời ngay từ sau khi cuộc chiến tranh Việt Nam khép lại. Đó là một cuộc chiến tranh khác không đổ máu, nhưng vết thương lại xót đau vô cùng. Hơn 4,8 triệu người bị di nhiễm chất độc da cam - Dioxin. Gần 35 vạn trẻ em sống trong quằn quại đau đớn truyền lại từ đời ông cha đến đời con cháu phải gồng mình cam chịu một loại vết thương không có mảnh đạn. Hàng vạn em bé mất đi hơi thở, tiếng khóc, vĩnh viễn không còn tồn tại trên cõi đời. Hàng triệu thương bệnh binh, gia đình liệt sỹ mang nặng nỗi niềm gian khó, cô đơn. Những nỗi đau này thôi thúc lương tâm đồng loại, thôi thúc những người làm chính sách vào cuộc nâng đỡ, cứu giúp các nạn nhân chiến tranh, suốt gần nửa thế kỷ qua. Trong đó có những người cầm bút. Các cơ quan báo chí, cơ quan văn học nghệ thuật, cùng các nhà văn, nhà thơ trong và ngoài nước luôn dành những tình cảm hướng tâm bút sáng tác về hậu quả của cuộc chiến tranh do quân đội Mỹ xâm lược gây nên tại Việt Nam.

Tính đến hiện tại, nhà văn Minh Chuyên đã chủ biên và sáng tác 97 cuốn sách với hơn 300 tác phẩm, bao gồm: truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký và hơn 200 bộ phim tài liệu về thời kỳ hậu chiến. Trong đó không ít tác phẩm mang lại cho ông những giải thưởng cao quý như: Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam với tập bút ký Di họa chiến tranh năm 1998; Giải A Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cho tập ký Người không cô đơn năm 2017; Giải Cúp vàng quốc tế, Liên hoan phim quốc tế lần thứ 10 tại Triều Tiên cho phim tài liệu Cha con người lính năm 2006; Giải A Giải thưởng văn học nghệ thuật Lê Quý Đôn của UBND tỉnh Thái Bình cho tập truyện ký Người lang thang không cô đơn năm 1998; Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2017...

Để tiếp tục khởi động và nối tiếp dòng văn học hậu chiến, cách đây 5 năm, được sự bảo trợ, giúp đỡ của Hội Nhà văn Việt Nam, của Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam, Bảo tàng tác phẩm hậu chiến tranh - Minh Chuyên cùng Câu lạc bộ thơ lục bát tỉnh Thái Bình đã phối hợp phát động phong trào sáng tác văn học thiện nguyện về đề tài nỗi đau thời hậu chiến, nhằm bổ sung chiến tích của cuộc chiến tranh, trước hết lưu giữ tại các bảo tàng chiến tranh cách mạng cùng hệ thống thư viện, truyền lại cho mai sau. Hình như nỗi đau của con người, cùng nỗi đau của người lính thời hậu chiến đã chạm tới trái tim của người cầm bút. Hàng ngàn lượt tác giả từ khắp mọi vùng quê hương trong nước và ngoài nước đã lên tiếng bằng những tác phẩm văn xuôi, thơ ca gửi về ban vận động. Các nhà văn, nhà thơ, các văn nghệ sĩ cùng những người yêu văn chương, nghệ thuật động lòng trắc ẩn về những phận người sau cuộc chiến tranh, ngày đêm trải tình thương lên cây bút, sáng tạo đa dạng các loại hình nghệ thuật thơ ca, truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký, kịch bản văn học để bộ sách Nỗi đau sau chiến tranh ngày một dày thêm. Trong đó có sáng tác của các anh chị em văn nghệ sĩ đang hiện diện hôm nay.

- Những khoảng trống không thể lấp đầy và nó hiện diện trong cuộc sống của mỗi chúng ta. Đó là sự mất mát của những kí ức, của những giấc mơ, và những hy vọng. Và với dự án mà ông và các nhà văn Việt Nam khởi xướng, thì những tác phẩm được tập hợp không chỉ là một tài liệu về chiến tranh mà còn là một tác phẩm nghệ thuật đầy sức mạnh và có tầm ảnh hưởng sâu rộng với hậu thế, phải vậy không thưa ông?

- Thực tế cuộc sống và những mất mát đau thương sau cuộc chiến tranh đã thấu động lương tâm người cầm bút. Ai cũng muốn dành tình cảm sâu sắc nhất của mình truyền vào ngòi bút, để ngọn bút nói thay lời chia sẻ cùng nỗi đau. Không ít nhà văn thể hiện trách nhiệm cây bút của mình với nỗi đau đồng loại, nỗi đau vì Tổ quốc, vì nhân dân. Chính điều đó đã dồn nén trong cảm xúc, hình thành nên những tác phẩm có nội dung sâu lắng, ngôn ngữ văn chương sống động, hàm chứa những ý tưởng nhân văn sâu sắc. Nhiều tác phẩm có phương pháp miêu tả chân thực đan xen mô phỏng hình tượng tạo nên những trang văn, những câu thơ xa xót lòng người. Hàng ngàn tác phẩm văn học có mặt trong bộ sách 25 tập Nỗi đau sau chiến tranh là hàng ngàn tiếng lòng xót thương trút ra từ ngòi bút, tạc nên hình tượng văn học, hình tượng những phận người cụ thể đang sống khắc khoải nơi cuộc đời quanh ta. Bộ sách chính là bức thông điệp lịch sử gửi cho mai sau, để thế hệ sau biết được rằng, đã có một thời cha ông dấn thân, đổ máu, hy sinh cho những ngày đất nước bình yên hôm nay.

-Hiện có nhiều quan điểm cho rằng, nếu cứ mãi đau đáu về đề tài này, vô hình trung, chúng ta sẽ không để cho chiến tranh ngủ yên?

- Tôi không cho rằng viết về chiến tranh qua đề tài “nỗi đau thời hậu chiến” là không để cho chiến tranh ngủ yên. Mà thay vào đó, sự hội tụ của người cầm bút trước hiểm họa của cuộc chiến tranh là sự kết nối những tình cảm trách nhiệm, nhằm tri ân những người đã hy sinh vì dân, vì nước. Nỗi đau nhiều khi làm cảm xúc cũng đau theo, tâm hồn người viết bị ám ảnh bởi những câu hỏi: “Còn nỗi đau nào đau hơn, mẹ già khắc khoải hồn con nơi nào?” Có người cho rằng ngòi bút không hàn gắn được vết thương, nhưng tâm hồn người viết có thể sẽ làm cho vết thương dịu lại.

Chính vì vậy, nhiều tác phẩm in trong bộ sách có chất lượng tốt, đạt tới đỉnh cao của sự sáng tạo nghệ thuật, góp phần tạo nên một phần của lịch sử và văn hóa nhân loại. Đó là những bài học về lòng nhân ái và sự kiên nhẫn trong thời kỳ khó khăn nhất. Có thể điểm qua những tác phẩm như: Kể chuyện chiến tranh của tác giả Nguyễn Nhân Tỏ viết theo thể ký sự, với nhiều sự kiện và con người có mặt trong cuộc chiến. Mỗi người một hoàn cảnh, một cuộc sống với muôn vàn khó khăn, họ đều vượt qua thử thách, vươn lên lập công xuất sắc. Tiêu biểu như chiến sỹ Đặng Văn Việt, người Pháp gọi ông là con “Hổ Xám đường số 4” v.v… Bên cạnh những trang ký sự, bút ký là nhiều truyện ngắn súc tích, có tầm khái quát cao, ngợi ca tinh thần quả cảm trong chiến đấu và sự vượt lên trong cảnh sống đau thương giữa thời bình: Ký ức Trường Sơn của Dương Duy Lưu và Giấc ngủ ở Trường Sơn và Hai người lính của Vũ Thị Huyền Trang đều mô tả sự mất mát hy sinh và nghị lực sống phi thường của những con người một thời kiên cường trong chiến đấu. Dù bản chất của chiến tranh có thể là khủng khiếp và đau buồn, nhưng các tác phẩm văn học về chiến tranh thường mang thông điệp về sự kiên nhẫn, sức mạnh của tinh thần con người, và hy vọng vào một tương lai tốt đẹp hơn. Chúng cũng thường nhấn mạnh vai trò của tình bạn, tình yêu và lòng trung thành trong việc vượt qua những thử thách khó khăn. Tôi bất ngờ và cảm động khi phong trào sáng tác văn học thiện nguyện viết về đề tài nỗi đau thời hậu chiến vừa phát động đã nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ các nhà văn, nhà thơ không chỉ trong nước mà còn cả ở nước ngoài. Tôi mong rằng khi hoàn thành, bộ sách gồm 50 tập sẽ là món ăn tinh thần, phần nào chia sẻ những nỗi đau, mất mát với những người đã chịu nhiều thiệt thòi do chiến tranh gây ra, cũng như lưu giữ, tiếp nối thông điệp tới thế hệ sau này về hậu quả của chiến tranh, từ đó kiến tạo cuộc sống tốt đẹp hơn.

Xin cảm ơn ông.

Anh Vũ thực hiện

Nguồn Văn nghệ số 17+18/2024


Có thể bạn quan tâm