Xét tặng danh hiệu “Nghệ sỹ nhân dân”, “Nghệ sĩ ưu tú”: Tiếp tục lắng nghe và điều chỉnh


Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch vừa công bố Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 89/2014/NĐ-CP ngày 29/9/2014 của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu Nghệ sỹ nhân dân, Nghệ sỹ ưu tú, để lấy ý kiến của các cơ quan, đơn vị, chuyên gia và người dân. Dự thảo một lần nữa được kỳ vọng sẽ bảo đảm quyền và lợi ích của các nghệ sỹ; sửa đổi, bổ sung các quy định còn vướng mắc trong thực tiễn áp dụng thời gian vừa qua. Tuy nhiên, các chuyên gia trong lĩnh vực nghệ thuật cho rằng vẫn còn quá sớm để có thể đưa ra những nhận xét chính xác.

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc trao tặng danh hiệu NSND, NSƯT cho các nghệ sỹ lần thứ IX

TỶ LỆ QUY ĐỔI HUÂN, HUY CHƯƠNG

Kể từ khi triển khai thực hiện Nghị định số 89/2014/NĐ-CP ngày 29/9/2014 của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu Nghệ sỹ nhân dân, Nghệ sỹ ưu tú đến nay, đã có 2 đợt xét tặng được tổ chức. Cụ thể, ở đợt xét tặng lần thứ 8/2015, có 102 Nghệ sỹ ưu tú được Chủ tịch nước quyết định phong tặng, truy tặng danh hiệu Nghệ sỹ nhân dân, 379 nghệ sỹ được phong tặng, truy tặng danh hiệu Nghệ sỹ ưu tú. Ở đợt xét tặng lần thứ 9 - 2018, có 84 Nghệ sỹ ưu tú được Chủ tịch nước quyết định phong tặng, truy tặng danh hiệu Nghệ sỹ nhân dân, 307 nghệ sỹ được phong tặng, truy tặng danh hiệu Nghệ sỹ ưu tú.

Đến nay, sau 5 năm thực hiện Nghị định số 89/2014/NĐ-CP ngày 29/9/2014 của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu Nghệ sỹ nhân dân, Nghệ sỹ ưu tú, đã xuất hiện nhiều bất cập. Cụ thể, tại khoản 4, điều 9 quy định về “Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu Nghệ sỹ ưu tú” quy định nghệ sỹ được xét cần “có ít nhất 2 giải Vàng quốc gia, hoặc 1 giải Vàng quốc gia và 2 giải Bạc quốc gia”. Đồng thời, tại phần phụ lục cũng hướng dẫn khá chi tiết việc quy đổi giải Vàng, giải Bạc trong nước và giải quốc tế của cá nhân hoặc tập thể sang giải Vàng, giải Bạc quốc gia. Ngay tại thời điểm năm 2014 Nghị định đã vấp phải những ý kiến trái chiều của chuyên gia, nghệ sỹ khi cho rằng đã và đang có sự dễ dãi trong điều kiện (quy đổi Huân, Huy chương) nhằm đáp ứng tiêu chí xét giải. Và nếu không thực hiện nghiêm túc giá trị danh hiệu sẽ ít nhiều mất đi ý nghĩa.

NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Nghệ sỹ sân khấu Việt Nam khi phát biểu tại Hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện nghị định 89 đã không ngần ngại cho rằng, việc quy đổi “số nhiều giải Bạc thành số ít giải Vàng” phần nào tạo sự thông thoáng, giúp các nghệ sỹ có cơ hội được phong tặng danh hiệu dễ dàng hơn, song cũng khiến giá trị danh hiệu ngày càng bị giảm. Tuy rằng không phổ biến, nhưng rõ ràng nó đã và đang đưa đến một thực trạng là vở diễn ấy không đi vào công chúng, không tạo ra giá trị cống hiến cho đời sống xã hội, mà chỉ nhằm mục tiêu lấy huy chương để đáp ứng tiêu chí xét duyệt, là rất bất cập.

Cùng quan điểm trên, NSND Thanh Hoa cũng cho rằng: “Như vậy, vô hình chung chúng ta cổ vũ cho việc chạy theo số lượng huy chương, mà quên đi mục tiêu cao nhất là nâng cao chất lượng, giá trị nhân văn của tác phẩm nghệ thuật”.

Trên thực tế, trong lĩnh vực nghệ thuật nói chung, rất ít chuyên ngành tổ chức được các hội thi, hội diễn và cơ hội được tham dự các liên hoan nghệ thuật quốc tế rất thấp như: sáng tác âm nhạc, văn học, điện ảnh, mỹ thuật... Chưa kể những nghệ sỹ, diễn viên làm công việc hậu kỳ sẽ khó có cơ hội nếu như không muốn nói là không thể giành Huân, Huy chương. Do đó, cần có những điều chỉnh linh hoạt hơn trong điều kiện xét tặng danh hiệu. Lấy ví dụ cụ thể, trong đời sống nghệ thuật hiện nay, có không ít loại hình nghệ thuật không có trường lớp đào tạo như chèo, cải lương, tuồng cổ... nên không thể tổ chức hội diễn. Để có lực lượng kế thừa, đơn vị nghệ thuật phải tìm kiếm nguồn diễn viên, nhạc công, và tự tiến hành đào tạo nghề dựa theo kinh nghiệm và tài năng thiên bẩm của học viên để duy trì hoạt động cho chuyên ngành đó. Vì vậy, quy định về thời gian cống hiến nghệ thuật cũng không thể cân đong đo đếm chính xác. Trong khi đó nhiều tác phẩm sau khi đạt giải cao không được biểu diễn phục vụ khán giả gây lãng phí về kinh tế và sức sáng tạo của nghệ sỹ.

Để khắc phục tình trạng này, Cục nghệ thuật biểu diễn đã xây dựng “Đề án tổ chức các cuộc thi, liên hoan từ năm 2013 đến năm 2020”. Đây được xem là nội dung quan trọng trong quy hoạch phát triển và định hướng hoạt động của ngành Nghệ thuật biểu diễn, hướng tới tính chuyên môn hóa, thúc đẩy nghệ thuật biểu diễn phát triển, đáp ứng đòi hỏi của công chúng trong thời kỳ đổi mới.

TIÊU CHUẨN CỦA HỘI ĐỒNG NGHỆ THUẬT

Về tỷ lệ phiếu bầu đồng ý dựa trên tổng số thành viên các cấp hội đồng, không ít nghệ sỹ cho rằng, nên bỏ quy định xin ý kiến bằng phiếu đối với các thành viên hội đồng vắng mặt. Bởi, khi có mặt tại cuộc họp, các thành viên hội đồng sẽ lắng nghe đầy đủ các ý kiến nhận xét, đánh giá, thảo luận về từng trường hợp. Qua đó, việc bỏ phiếu sẽ chính xác hơn. Trước những ý kiến này, ông Phùng Huy Cẩn, Vụ trưởng Vụ Thi đua - Khen thưởng, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất, hồ sơ xét tặng “chỉ cần được ít nhất 80% tổng số thành viên hội đồng có mặt tại cuộc họp bỏ phiếu đồng ý”, thay vì 90% như quy định trong Nghị định số 89/2014/NĐ-CP. Trên thực tế, con số 90% thực sự gây quá nhiều khó khăn, bởi với tỷ lệ như vậy, tại hội đồng chuyên ngành cấp Trung ương, chỉ cần 2 trong số 15 thành viên không đồng ý là không đủ điều kiện trình hội đồng cấp Nhà nước. Ngay cả con số 80% vẫn còn là quá cao nên cần có những điều chỉnh cho phù hợp. Còn NSND, nhạc sỹ Nguyễn Đức Trịnh, Phó Chủ tịch Hội Nhạc sỹ Việt Nam thì bày tỏ: “Ngoài quy định về huy chương, chúng ta còn phải xét đến các tiêu chuẩn về phẩm chất đạo đức, sự tận tụy với nghề, tài năng nghệ thuật, có uy tín nghề nghiệp, có nhiều cống hiến, được đồng nghiệp và nhân dân mến mộ...”.  Đây có lẽ là những tiêu chuẩn mà công chúng yêu nghệ thuật đã và đang đặt ra đối với những người làm nghệ thuật trong bối cảnh hội nhập hiện nay, nhất là khi những loại hình văn hóa đang được bổ xung với mật độ dầy hơn từ nước ngoài. Chính vì vậy, Dự thảo nghị định mới được soạn thảo sẽ góp phần hạn chế sự tùy tiện, ngẫu hứng, vội vàng, nặng về tính giải quyết tình thế, thiếu các nguyên tắc mang tính pháp quy tại các hội diễn, liên hoan.

Như vậy, có thể thấy danh hiệu, giải thưởng là sự ghi nhận tài năng, cống hiến của người nghệ sỹ. Do đó, công tác xét, công nhận và trao giải không thể tiến hành một cách cơ học như chia theo giai đoạn hay áp đặt những điều kiện máy móc không phù hợp thực tế và đặc thù của hoạt động văn hóa nghệ thuật. Đồng thời, muốn tạo sự công bằng trong công tác xét, phong tặng danh hiệu cần nâng cao vai trò của các cấp hội đồng (cơ sở, chuyên ngành trung ương, Nhà nước) một cách nghiêm túc. Và sau cùng, điều kiện về huy chương chỉ nên xem xét trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, còn các hoạt động sáng tác như: âm nhạc, văn học, điện ảnh, mỹ thuật… không nên đặt nặng vấn đề này nhằm tránh bệnh thành tích.

Được biết, Dự thảo được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (https://bvhttdl.gov.vn), tiếp thu ý kiến đóng góp đến hết ngày 22/6/2020.

Nguồn Văn nghệ số 21/2020

Tin liên quan

Festival âm nhạc Quốc tế - Rising Star 2020 tổ chức thi online

Festival Âm nhạc Quốc tế - Rising Star 2020 là cuộc thi âm nhạc Quốc tế dành cho thiếu nhi do Học vi ...

Bộ phim “Ròm” sẽ được khởi chiếu tại các rạp trên toàn quốc từ ngày 31/7.

Sau một thời gian phải chỉnh sửa lại kịch bản, bộ phim “Ròm” của đạo diễn Trần Thanh Huy sẽ được kh ...

"Ngày hội gia đình" tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Trong các ngày từ 1- 30/6/2020 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam sẽ diễn ra các hoạt đ ...

Phát hành bộ tem 'Trò chơi dân gian' nhân dịp Tết thiếu nhi 1/6

Nhân dịp Tết thiếu nhi 1/6/2020, Tổng Công ty Bưu điện Việt Nam phát hành bộ tem "Trò chơi dân ...

Triển lãm lần thứ 5 của nhóm họa sĩ 'Sơn ta Việt Nam'

Triển lãm lần thứ 5 của nhóm họa sĩ 'Sơn ta Việt Nam' sẽ khai mạc lúc 17h ngày 1/6 tại Nhà ...

Nhà hát Kịch Việt Nam sẽ "lấy nước mắt khán giả" với Điều còn lại

Sau thành công của vở Bệnh sĩ, Nhà hát Kịch Việt Nam tiếp tục đỏ đèn với vở Điều còn lại, nhằm chứng ...

Phát động cuộc thi Sáng tác ca khúc về đề tài dân tộc thiểu số, miền núi

Ngày 27/5, Bộ VHTTDL đã phát động cuộc thi Sáng tác ca khúc về đề tài dân tộc thiểu số, miền núi năm ...

Mỹ thuật với đề tài lịch sử

Ở nước ta, số lượng tranh, tượng về đề tài lịch sử ra đời khá phong phú. Những tác phẩm đó chủ yếu l ...

"Cướp biển"- đánh dấu sự trở lại của Liên đoàn Xiếc Việt Nam

Liên đoàn Xiếc Việt Nam sẽ chính thức trở lại phục vụ khán giả vào tối 29/5 với chương trình xiếc vớ ...

Điện ảnh Việt: Cuộc chơi thể nghiệm

Bên cạnh hài, lãng mạn, hành động, thời gian gần đây, các nhà làm phim Việt ngày càng mạnh dạn thể n ...

“Thân phận nàng Kiều” trên sân khấu Nhà hát Lớn Hà Nội

Nhà hát Múa rối Việt Nam sẽ biểu diễn vở múa rối “Thân phận nàng Kiều” tại Nhà hát lớn Hà Nội vào 20 ...

Di tích Nhà tù Hỏa Lò miễn phí nhiều dịch vụ

Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò sẽ miễn phí nhiều dịch vụ nhằm kích cầu du khách đến tham quan, nh ...