Vĩnh biệt nhà thơ Văn Lê


 

LTS: Nhà thơ - Nghệ sĩ ưu tú Văn Lê tên thật là Lê Chí Thuỵ sinh năm 1948 nhưng giấy khai sinh đề ngày 2/3/1949, quê ở Gia Thanh, Gia Viễn, Ninh Bình. Ông nhập ngũ 1966, vào chiến trường B2 năm 1967, về tạp chí Văn Nghệ Quân Giải Phóng năm 1974. Sau 1975, ông công tác ở tuần báo Văn Nghệ Giải Phóng rồi tuần báo Văn Nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam. Năm 1977, ông tái ngũ chiến đấu ở Mặt trận 479, Campuchia, đến năm 1982 về công tác tại Hãng phim Giải Phóng cho tới năm 2010 nghỉ hưu.LTS:

Văn Lê là con người đa năng, xuất thân nhà thơ dần ông chuyển sang viết văn, viết kịch bản và đạo diễn phim, đạt nhiều thành tựu. Ông đã xuất bản 3 tập thơ, 2 trường ca, 5 tập truyện, 15 tiểu thuyết và được phong Nghệ sĩ ưu tú của ngành điện ảnh.

Hội viên: Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Điện ảnh Việt Nam; Uỷ viên Ban Chấp hành, Phó Chủ tịch Hội đồng Thơ - Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh khoá IV, Uỷ viên Hội đồng Thơ khoá V, VI.

Tác phẩm đã xuất bản: Một miền đất, những con người (tập thơ, 1976); Những ngày không yên tĩnh (truyện, ký 1978); Chuyện một người du kích (truyện, 1980); Bão đen (truyện, 1980); Đồng chí Đại tá của tôi (truyện, 1981); Người gặp trên tàu (tiểu thuyết, 1982); Khoảng thời gian tôi biết (tập thơ, 1983); Ngôi chùa ở Pratthana (tiểu thuyết, 1985); Khoảng rừng có những ngôi sao (tiểu thuyết, 1985); Hai người còn lại trong rừng (tiểu thuyết, 1989); Tình yêu cả cuộc đời (tiểu thuyết, 1989); Khi tòa chưa tuyên án (tiểu thuyết, 1989); Tiếng rơi của hạt sương khuya (tiểu thuyết, 1993); Phải lòng (tập thơ, 1994); Nếu anh còn được sống (tiểu thuyết, in lần 1 năm 1994, lần 2: 2002; xuất bản tại Hàn Quốc năm 2003); Chim Hồng nhạn bay về (tập truyện ngắn, 1996); Những cánh đồng dưới lửa (trường ca, 1997); Đồng dao thời chiến tranh (tiểu thuyết, 1999); Cao hơn bầu trời (tiểu thuyết, 2004); Những câu chuyện làng quê (văn, 2005); Câu chuyện của người lính binh nhì (trường ca, 2006); Mùa hè giá buốt (tiểu thuyết, in lần 1: 2009, lần 2: 2012); Mỹ nhân (tiểu thuyết, 2013); Vé trở về (tập thơ, 2013); Thần thuyết của Người Chim (tiểu thuyết, 2014); Phượng hoàng (tiểu thuyết, 2014); Cống nhân (tiểu thuyết, 2020)… Và một số tác phẩm khác.

Giải thưởng văn học:

– Giải A cuộc thi thơ của tuần báo Văn nghệ, Hội Nhà văn Việt Nam (1975-1976).

– Giải B thơ tạp chí Văn Nghệ Quân Đội năm 1984.

– Giải A thơ về đề tài Chiến tranh Cách mạng, Hội Nhà văn Việt Nam 1994, với tập thơ Phải lòng.

– Tặng thưởng Văn học Bộ Quốc phòng 1994, với tiểu thuyết Nếu anh còn được sống.

– Tập trường ca Những cánh đồng dưới lửa nhận Giải thưởng Văn học Bộ Quốc phòng 1999; Giải thưởng Văn học quốc tế Me Kong 2006.

– Tiểu thuyết Mùa hè giá buốt, giải B (Không có giải A) về Văn học chiến tranh, Bộ Quốc phòng (2004 – 2009). Giải nhất Giải thưởng văn học nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh 5 năm lần thứ I (2006-2011)

– Tiểu thuyết Phượng hoàng nhận giải A về văn học chiến tranh của Bộ Quốc phòng 5 năm (2009-2014) và Giải nhì Giải thưởng Văn học nghệ thuật TP. Hồ Chí Minh 5 năm lần thứ II (2012-2017)

Đồng thời, trong lĩnh vực điện ảnh, Văn Lê đã nhận các giải thưởng: 03 lần đạt giải thưởng kịch bản phim Tài liệu xuất sắc nhất, 01 giải thưởng Đạo diễn xuất sắc nhất, 01 giải Bông Sen Vàng, 05 Bông Sen Bạc, 02 Cánh Diều Vàng. 01 giải Galaxy của truyền hình Nhật Bản và nhiều giải thưởng cao về phim tài liệu của Hội Điện ảnh Việt Nam.

Ông là tác giả kịch bản phim truyện Long Thành cầm giả ca, Giải nhất về kịch bản của Cục Điện ảnh – Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch. Bộ phim được nhận giải nhất Cánh Diều Vàng của Hội Điện ảnh năm 2012.

Sau một cơn đau tim đột ngột, nhà thơ - Nghệ sĩ ưu tú Văn Lê đã từ trần vào lúc 20h45 ngày 6/9/2020, nhằm ngày 19 tháng 7 năm Canh Tý tại nhà riêng ở 28 đường Văn Chung, phường 13, quận Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh, hưởng thọ 73 tuổi. Ngày 9/9, linh cữu ông được đưa đi hỏa táng tại Bình Hưng Hòa.

 

Dấu ấn người hiền

PHAN HOÀNG

 

Sự ra đi đột ngột của Văn Lê, một cây bút tài hoa, một nhân cách đáng kính trọng, làm việc không biết mệt mỏi ngay cả khi lâm trọng bệnh, đã gây bàng hoàng cho những người yêu quý ông. Đa năng và giàu sức sáng tạo, làm thơ, viết văn, nghiên cứu phê bình, làm báo, biên kịch, đạo diễn phim, có thể nói dấu ấn văn hóa và phẩm hạnh mà người hiền Văn Lê để lại rất đáng ngưỡng mộ.

 

1.

Văn Lê không phải con người của truyền thông. Ông hiếm khi xuất hiện trên báo chí hay truyền hình. Văn Lê càng không phải con người của quan trường hay của đám đông. Ông đã từ chối những chức vụ quản lý văn nghệ được đề bạt. Văn Lê là người lính từng âm thầm xông pha trên những chiến trường ác liệt và là cây bút lặng lẽ sống, đọc và viết bằng ngọn lửa nồng cháy tình yêu, tự hào về lịch sử, văn hóa lớn lao của dân tộc cho tới khi ông trút hơi thở cuối cùng.

Sinh trưởng ở đất thiêng Ninh Bình, chàng trai Lê Chí Thụy sớm rời ghế nhà trường xung phong vào chiến trường Nam Bộ từ năm 1967, rồi trở thành cây bút trên mặt trận văn hóa với bút danh Văn Lê. Ông từng là phóng viên báo Văn Nghệ Quân Giải Phóng, Văn Nghệ Giải Phóng, Văn Nghệ. Đất nước thống nhất, ông xuất ngũ năm 1976, nhưng rồi lại tái ngũ năm 1977 khi chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, đến năm 1982 mới ra quân hẳn.

Nhà văn Văn Lê cho rằng năng khiếu cầm bút là “tài vặt” nhưng cũng theo ông: “Chính cái tài vặt ấy đã giúp tôi may mắn sống sót giữa mưa bom bão đạn”. Giống như những cây bút cùng thế hệ, chiến tranh trở thành nguồn cảm hứng chủ đạo cho trang viết, mà kết quả là mấy mươi tập thơ, trường ca, truyện ký, tiểu thuyết của ông đã xuất bản như: Một miền đất, những con người (tập thơ, 1976), Những ngày không yên tĩnh (truyện, ký 1978), Đồng chí Đại tá của tôi (truyện, 1981), Khoảng thời gian tôi biết (tập thơ, 1983), Ngôi chùa ở Pratthana (tiểu thuyết, 1985), Khoảng rừng có những ngôi sao (tiểu thuyết, 1985), Hai người còn lại trong rừng (tiểu thuyết, 1989), Phải lòng (tập thơ, 1994), Nếu anh còn được sống (tiểu thuyết, 1994-2002; xuất bản tại Hàn Quốc năm 2003), Những cánh đồng dưới lửa (trường ca, 1997), Đồng dao thời chiến tranh (tiểu thuyết, 1999), Cao hơn bầu trời (tiểu thuyết, 2004)…

Thế nhưng khác với nhiều nhà văn cùng thế hệ đã sớm gác bút nghỉ ngơi thì Văn Lê cho đến những năm tháng cuối đời chiến tranh vẫn là nỗi ám ảnh khôn nguôi và nguồn cảm hứng bất tận để dựng nên những tiểu thuyết đồ sộ mà tiêu biểu là Mùa hè giá buốt (2009, tái bản 2012), Phượng hoàng (2014, tái bản 2020), Quần ma loạn vũ (đã hoàn thành, chuẩn bị xuất bản), đó là chưa kể tập thơ Vé trở về (2013)… Đối với Văn Lê, nếu người còn được sống không tiếp tục viết thì sự hy sinh của bao con người trong chiến tranh trở nên vô nghĩa! Hai tiểu thuyết Mùa hè giá buốt, Phượng hoàng đều được dư luận đánh giá cao và được trao Giải thưởng Bộ Quốc phòng, Giải thưởng Văn học nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh 5 năm. Không chỉ là tiểu thuyết hay nhất viết về Chiến dịch Mậu Thân 1968 mà Mùa hè giá buốt còn là một trong vài cuốn tiểu thuyết hiếm hoi hay nhất về chiến tranh chống Mỹ, trong khi Phượng hoàng là tiểu thuyết duy nhất đến nay viết về một chiến lược chiến tranh cùng tên hết sức khốc liệt do đối phương thực hiện. Độ lùi thời gian và sự chín chắn trải nghiệp đã giúp Văn Lê tái hiện chiến tranh một cách khách quan, sòng phẳng và toát lên vẻ đẹp phẩm hạnh, đức hy sinh của con người bị cuốn trong mưa bom bão đạn.

 

2.

Một nguồn cảm hứng chủ đạo khác của Văn Lê là cội nguồn lịch sử và văn hóa dân tộc. Vì vậy mười năm trở lại đây bên cạnh các tiểu thuyết về chiến tranh ông đã dành tâm huyết viết nên ba cuốn tiểu thuyết mang tính sử thi độc đáo: Mỹ nhân (2013), Thần thuyết của người Chim (2014) và mới đây là Cống nhân (2020). Tiểu thuyết Mỹ nhân là câu chuyện tình hấp dẫn nhưng qua đó khắc họa hình ảnh tài ba và công lao của Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên và quần thần trong việc mở mang, xây dựng xứ Đàng Trong, đặc biệt là xác quyết chủ quyền biển Đông cho con cháu đời sau. Với tiểu thuyết Thần thuyết của người Chim, chúng ta được sống lại thời sơ khai của dòng giống Lạc Hồng, theo dấu tổ tiên dựng nên một nền văn hóa khác biệt và một quốc gia độc lập vững bền. Còn tiểu thuyết Cống nhân xoay quanh cuộc đời tài ba bi kịch của danh y Tuệ Tĩnh, ông tổ thuốc Nam, bị tiến cống sang phương Bắc nhưng tấm lòng khôn nguôi hướng về quê hương phương Nam. Cái tài của Văn Lê không chỉ ở kiến văn thâm hậu, cách dựng chuyện, sức liên tưởng phong phú, mà còn khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự tôn lịch sử, văn hóa của dân tộc!

Chẳng những thơ văn mà đề tài lịch sử còn chi phối cả phim ảnh của Văn Lê. Vào dịp Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, bộ phim truyện Long Thành cầm giả ca do Văn Lê biên kịch - Đào Bá Sơn đạo diễn đã gây tiếng vang và đoạt nhiều giải thưởng lớn. Giữa niềm vui ấy Văn Lê tâm sự với chúng tôi rằng ông vốn rất say mê lịch sử và sáng tác thường xuyên. Viết kịch bản Long Thành cầm giả ca, ông muốn thông qua lịch sử để hình dung thời thế lúc ấy hỗn độn thế nào, số phận bấp bênh của con người, đặc biệt là giới nghệ sĩ có khuynh hướng sống ra sao, vì họ là những người có tài nhưng thường yếu đuối và quá nhạy cảm. Bộ phim thể hiện hình ảnh cô ca kỹ bậc nhất Long Thành - nàng Cầm và đệ nhất thi hào Tố Như là những nghệ sĩ tiêu biểu nhất cho thời kỳ phức tạp đó. Họ đã chịu chung đắng cay, tủi nhục với đồng bào mình. Giữa loạn lạc hai con người tài năng ấy tình cờ gặp nhau, yêu thương nhau, xa nhau, rồi lại gặp nhau. Cuộc đời họ như khúc ca buồn về thân phận con người đã lập trình!

Vì say mê lịch sử dân tộc mà Văn Lê còn quay nhiều bộ phim tư liệu, đặc biệt là thời kỳ đầu đất nước đổi mới. Ông đã xuôi ngược đi thực tế các công trình mới xây dựng, gặp gỡ phỏng vấn nhiều nhà lãnh đạo cao cấp, phản ánh nhiều mặt đời sống xã hội trì trệ, lạc hậu, nghèo khó đang dần thay đổi theo chiều hướng tích cực. Những thước phim ghi dấu ấn lịch sử một thời nhưng có giá trị tư liệu văn hóa mãi mãi.

Có một điều ít người biết, dù dựng nên hàng chục bộ phim hay tiểu thuyết đồ sộ nhưng thơ ca vẫn là niềm say mê lớn nhất của Văn Lê. Giải A cuộc thi thơ của tuần báo Văn Nghệ - Hội Nhà văn Việt Nam (1975-1976) với chùm thơ trong đó có bài Tiếng gọi bò vẫn là kỷ niệm đẹp ý nghĩa nhất trong ông so với những giải thưởng khác. Chỉ khi thơ không chuyển tải hết những điều Văn Lê cần cất tiếng thì ông tìm tới các thể loại khác.

Và từ trong thẳm sâu trái tim ông, những vần thơ vẫn vút lên bao điều kỳ diệu, tự hào về lịch sử, văn hóa dân tộc mình, như trong bài thơ Những người làm chủ biển Đông ông viết: “Dân tộc Anh đi qua chiến tranh, đã từng hành quân từ thời tiền sử/ Cái thời chưa rành rọt núi sông/ Cái thời dân tộc anh còn gọi là Lạc Việt/ Nguồn cội sinh ra bởi giống Tiên Rồng”.

Văn Lê - người hiền trong tính cách lẫn trong sáng tạo, là một trong những con cháu ưu tú của dòng giống Tiên Rồng đã bay về cùng tổ tiên!

             

Tin liên quan

Hội Nhà văn Việt Nam kỷ niệm 100 năm sinh nhà thơ Chế Lan Viên ( 1920- 2020)

Chế Lan Viên là một nhà thơ lớn, một nhà văn hóa tiêu biểu mà cuộc đời và sự nghiệp thi ca gắn ...

Nhà thơ nữ ưu tú của nước Đức đương đại

Nhà văn Hermann Kant, Nguyên Chủ tịch Hội Nhà văn CHDC Đức... ...

Đôi nét Văn Lê

Đầu năm 2005, tôi chính thức chuyển về nhiệm sở tại Thành phố Hồ Chí Minh. ...

HY VỌNG GIỮA PHỐ HOA

khai mạc Trại sáng tác văn học về đề tài “Lực lượng vũ trang - Chiến tranh cách mạng” năm 2020 do Nh ...

Hội đồng giải Nobel Văn học chính thức có thêm hai thành viên mới

Viện Hàn lâm Thụy Điển mới đây đã chính thức bổ nhiệm hai ghế còn trống của Hội đồng giải Nobel Văn ...

Ra mắt bộ tiểu thuyết lịch sử " Đường thời đại"

Sáng 21/10, tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia - Sự thật đã tổ chức buổi giới th ...

Hội nhà văn Việt Nam tổ chức kỷ niệm 100 năm Ngày sinh nhà thơ Tố Hữu (1920-2020)

Sáng nay ( 20/10) Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà thơ Tố Hữu. ...

ĐẠI HỘI CHI HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM ĐÀ NẴNG

Đại hội diễn ra vào chiều ngày 19/10 vừa qua. ...

Hội nghị công tác văn học năm 2020

Sáng 17-10-2020 tại Bảo tàng Văn học Việt Nam (175 Âu Cơ, quận Tây Hồ - Hà Nội), Hội Nhà văn Việt Na ...

Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam – Chi hội Nhà văn Hà Nội, nhiệm kỳ 2020 – 2025

Ngày 16/10 vừa qua, Đại hội Hội Nhà văn Việt Nam – Chi hội Nhà văn Hà Nội, nhiệm kỳ 2020 - 2025 đã đ ...

Sự ghi nhận của hậu thế với những người có công trong sự nghiệp văn học của nước nhà

ngày 15/10 vừa qua, tại trụ sở cơ quan Hội, số 9 Nguyễn Đình Chiểu, Hà Nội; Hội Nhà văn Việt Nam đã ...

Nobel Văn học và văn học nhìn từ giải 2020

... Viện hàn lâm Thụy Điển khẳng định, Louise Gluck được trao Nobel văn chương, là bởi “Với vẻ đẹ ...