Trong đại dịch, nghĩ về quan hệ giữa Con người với Tự nhiên


Đại dịch toàn cầu Covid 19 xảy ra từ cuối năm 2019, đến nay đã gần hai năm trôi qua. Con người, với toàn bộ sức mạnh của khoa học hiện đại và nỗ lực của ý chí, vẫn chưa thể chắc chắn khi nào nó dừng lại. Nhưng con người trong những ngày này biết rất rõ những gì Covid 19 mang tới cho thế giới: sự đe dọa có tính thường trực đến sức khỏe và sinh mạng của các cộng đồng người, sự đình trệ của các hoạt động sống, sự đổ vỡ theo hệ thống của các nền kinh tế mà sẽ phải mất rất nhiều thời gian mới có thể phục hồi được v.v…

Mặt khác, ít nhất, cứ theo những gì mà người ta đã nói, viết, chia sẻ trên báo chí và mạng xã hội trong những ngày thực hiện giãn cách, thì đại dịch Covid 19 cũng cho con người nhiều trải nghiệm về cái gọi là “sống chậm”, nhìn nhận lại những giá trị của đời sống gia đình vốn đã ít nhiều bị nhợt nhạt, biết trân trọng và hòa mình vào “tình quân dân, nghĩa đồng bào” rộng lớn v.v…

Nhưng còn mối quan hệ giữa con người với Tự nhiên thì sao? Có gì liên quan đến đại dịch toàn cầu này và khiến chúng ta phải suy nghĩ hay không?

Chắc chắn có. Con người, khởi thủy và tự trong bản chất loài của nó, là một phần của tự nhiêna, thuộc về tự nhiên. Như thế cũng có nghĩa rằng, xét từ cái nhìn của Thượng đế toàn năng - “Thượng đế là thiên nhiên, và thiên nhiên là Thượng đế”, như khẳng định của lão nông minh triết người Nhật Bản Masanobu Fukuoka, tác giả cuốn “Cuộc cách mạng một-cọng-rơm” (NXB Tổng hợp TP HCM, XanhShop dịch, Hoàng Hải Vân hiệu đính, tái bản lần thứ năm, 2018) – thì con người và tất cả các loài khác, từ điểu thú cho đến thảo mộc và côn trùng, là ngang bằng nhau về giá trị tồn sinh trong tự nhiên.

Một số loài này khắc chế một số loài kia nhưng lại chịu sự khắc chế của một số loài khác nữa, để rốt cuộc, tạo nên một tổng thể tồn tại tương đối hài hòa và cân bằng giữa vạn vật. Nhưng cái tổng thể tạm gọi là lý tưởng này bị phá vỡ khi con người, với trí năng ưu việt của mình cùng sự cổ vũ trợ lực của đủ thứ lý thuyết mang nhãn mác “nhân văn” và “khoa học”, đã ngày càng bứt ra thoát ra khỏi tự nhiên, đối lập với tự nhiên, thống trị và ra sức bóc lột tự nhiên để thỏa mãn lòng tham vô đáy ngang ngược của mình, nhân danh “sự phát triển”, “nền văn minh”, “tính hiện đại”.

Không ai có thể chỉ ra chính xác thời điểm lịch sử của việc con người bắt đầu phá vỡ trật tự tự nhiên, nhưng để nói về sự phá vỡ đến mức tàn hủy, tận diệt tự nhiên của con người, thì chính là lúc này đây, bây giờ, khi trên bề mặt địa cầu rừng đã trụi, sông suối đã cạn hoặc nhiễm độc, nước biển đã dâng, nhiệt độ trái đất đã tăng, hoang mạc hóa đã nhiều lên gấp bội, các nguồn năng lượng đã kiệt và con người chỉ còn biết ùn ùn kéo nhau về sống trong các đô thị chật chội, nhung nhúc, rồi loay hoay với những tắc nghẽn giao thông, ô nhiễm không khí và thực phẩm bẩn. Cùng virus gây chết người.

Chỉ trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI thôi, số lượng các chủng loài virus mới xuất hiện và tạo thành những trận dịch lớn, cướp đi hàng trăm nghìn, hàng triệu sinh mạng trên thế giới có lẽ đã bằng cả vài thế kỷ trước đấy gộp lại. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên hết nếu ta nghĩ rằng điều đó bắt nguồn và tỉ lệ thuận với tốc độ cướp bóc, tàn phá tự nhiên của con người.

*     

Trật tự và sự cân bằng trong một tổng thể tồn tại tương đối đã mất, thì cái còn lại chỉ là sự hỗn loạn, bất khả kiểm soát. Các chủng loài virus gây chết người nói chung và coronavirus – Covid 19 nói riêng – chính là những hung thần ác quỷ đã sổng ra từ chiếc hộp Pandora của Tự nhiên, chứ không phải từ các động vật hoang dã hay từ những phòng thí nghiệm xấu xa nào hết. Chúng xuất hiện để trừng phạt lòng tham, tính ích kỷ, sự độc ác, thói tráo trở với cuống rốn Tự nhiên của con người.

Đối mặt hiểm họa ấy, con người phải làm gì để, trước hết là bảo vệ sinh mạng của mỗi cá nhân và cả cộng đồng rộng lớn?

Như đang diễn ra ở khắp nơi trên thế giới, chúng ta thực hiện mọi biện pháp có thể: Giãn cách/ cách ly xã hội, đeo khẩu trang khi phải đến nơi công cộng, thường xuyên rửa tay diệt khuẩn, thúc đẩy việc nghiên cứu khoa học để tìm ra thuốc chữa và vaccine phòng bệnh v.v… Nói chung, chúng ta đang dựa vào kinh nghiệm cũng như mong chờ vào sức mạnh của nền y học hiện đại. Nhưng thật ra thì đó chỉ là giải quyết vấn đề - nếu vấn đề có thể giải quyết được - một cách tạm thời, và ở phần ngọn mà thôi. “Bác sỹ và thuốc men trở nên cần thiết khi người ta tạo ra môi trường sống bệnh hoạn”, ông Masanobu Fukuoka đã phát biểu thoáng qua như vậy trong “Cuộc cách mạng môt-cọng-rơm”.

Thoáng qua, vì cuốn sách của ông tập trung vào nghề nông, vào mối quan hệ giữa nông gia với đất đai, giống má, rơm rạ, cách trồng trọt cấy hái, các sản phẩm nông nghiệp v.v… chứ không bàn về nghề y và việc chữa bệnh.

Tuy nhiên, cũng chẳng khác nhau là mấy, vì nông học, y học và tất cả những hệ thống tích hợp sự hiểu biết về tự nhiên mà con người có được từ cái gọi là “nghiên cứu khoa học”, với lão nông Nhật Bản, đều chỉ để sửa sai. Nhưng sửa được cái sai này thì những cái sai khác lập tức xuất hiện, và cứ như thế “khoa học” vận hành trong hoang mang càng ngày càng lớn.

Ông Masanobu Fukuoka chế giễu: “Con người với sự can thiệp của họ đã làm một điều gì đó sai trái, gây ra những hư hại mà không được sửa chữa, rồi khi những hệ quả bất lợi đã chất chồng, lại dùng mọi nỗ lực để sửa sai. Khi những hành động sửa sai đó có vẻ thành công, họ đi đến chỗ xem những biện pháp này là thành tựu hay. Người ta làm thế hết lần này đến lần khác. Giống như một gã ngốc dẫm đạp lên mái nhà mình làm vỡ hết ngói. Đến khi trời mưa và trần nhà bắt đầu mủn ra, hắn mới vội vàng trèo lên chắp vá những chỗ ngói vỡ, xong rồi nhẩy cẫng lên vui mừng vì mình đã hoàn thành một giải pháp phi thường”.

Rốt cuộc, với tác giả cuốn “Cuộc cách mạng một-cọng-rơm”, “khoa học” của con người không hơn một sự lầm lạc. Bởi vì cái sai đã xuất hiện ngay từ gốc, từ cách con người quan niệm và ứng xử với tự nhiên. Thay vì vui chơi vô tư lự như đứa trẻ trong tự nhiên, lấy tự nhiên làm mô hình chuẩn để tổ chức cuộc sống của mình (pháp tự nhiên), thì con người lại áp đặt những mô hình quái quỷ trong đầu anh ta lên tự nhiên, cưỡng bách tự nhiên theo cuồng vọng của mình. Thay vì tác động vào tự nhiên một cách tế nhị, khéo léo, “làm mà như không làm” (vô vi), thì con người, để khẳng định vị trí chủ tể vũ trụ, thỏa mãn lòng tham và ham muốn “phát triển” đến điên rồ, lại ra sức đào xới, móc vét, hút rút, san lấp, di dời, ngăn chống, làm biến dạng tự nhiên đến méo mó thảm hại. Và trong rất nhiều trường hợp, khoa học được con người đẻ ra để, không phải sửa sai, mà phụng vụ lòng tham và ham muốn “phát triển” đến điên rồ ấy.

Ông Masanobu Fukuoka đương nhiên có sự lựa chọn của mình, thể hiện bằng một loạt câu hỏi tu từ: “Tại sao anh phải phát triển cơ chứ? Nếu tăng trưởng kinh tế nhảy từ 5% lên 10%, liệu mức độ hạnh phúc có tăng gấp đôi không? Mà tốc độ tăng trưởng 0% thì có gì sai? Đúng ra, đấy chẳng phải là một kiểu nền kinh tế ổn định sao? Còn có bất cứ điều gì tốt đẹp hơn việc sống giản đơn và xem nhẹ mọi sự nữa?”.

Đây là một quan điểm về phát triển rất đặc trưng đối với những người theo tư tưởng của Lão Tử. Nhưng là quan điểm rất khó chấp nhận đối với tuyệt đại đa số chúng ta, những con người là sản phẩm của nền văn minh tiêu thụ. Đặc biệt, với các nhà kinh doanh sản xuất và các chính phủ ngày nay thì sự lựa chọn của họ chắc chắn là gạt ngay cách của ông Masanobu Fukuoka sang một bên. Điều đó không chỉ diễn ra trong nông nghiệp, mà nó diễn ra ở mọi ngành công nghiệp – kể cả “công nghiệp không khói” là du lịch, lẫn công nghiệp văn hóa-giải trí – và mọi ngành thương nghiệp, dịch vụ khác.

Chưa bao giờ, nhân danh sự “phát triển”, con người lại khủng bố Tự nhiên trắng trợn đến như bây giờ, bất chấp các khoa học về sinh thái tự nhiên đã nở rộ như nấm sau mưa. Người ta đang hy vọng sẽ chiến thắng coronavirus trong thời gian sớm nhất. Thiết nghĩ, người ta nên hy vọng sẽ chiến thắng đủ loại hậu bối của coronavirus - những hung thần chắc chắn xuất hiện trong tương lai, với tần suất dày hơn, lây lan nhanh hơn, độc lực mạnh hơn, biến hóa khôn lường hơn - khi mà tham vọng “phát triển” vẫn thôi thúc loài người, từ các cá nhân đến các chính phủ, tiếp tục tàn phá Tự nhiên.

Nguồn Văn nghệ số 37/2021

Tin liên quan

Đuổi theo bóng nắng

​Nhà tôi ở sườn đồi, nhìn xuống dòng sông Mã. Cha tôi kể rằng, xưa kia đây vốn là vùng chuyên quy tậ ...

Chuyện Kissinger đến Hà thành

Chỉ ít bữa sau cuộc ký chính thức Hiệp định Ba Lê mùa xuân năm 1973 ấy, Kiến trúc sư ch ...

Trái tim gỗ(1)

Aurore kẻ thêm đường kẻ mắt. Cô chải lại mấy lọn tóc giấu dưới chiếc mũ bê rê, chấm thêm hai giọt nư ...

Người cận vệ của vua Hàm Nghi

Một người dưới xuôi thường lên xuống các bản làng dân tộc thiểu số bán muối và mua các sản vật của r ...

Mùa cá Vàng Anh

1. Kỳ phép, tôi có viết một bài giới thiệu tập thơ Cá vàng anh của thi sĩ Long Tre đăng trên tờ t ...

Đà Nẵng ơi, tình người!

Sars-cov-2 lấy đi của chúng ta quá nhiều thứ. COVID-19 lúc “quét qua, hoành hành dữ dội”, tước đoạt ...

Khai khẩu

​Lúc đó khoảng 9 giờ sáng, một người lính tìm gặp Diệu Thúy(1), trao cho cô lá thư, nói là của ngài ...

Gió Trương Chi

​Ông nhạc sĩ có thói quen uống cà-phê không bao giờ đánh bông bọt. Thứ cà-phê vối hãm đặc, không ngậ ...

Đuổi theo bóng nắng

Nhà tôi ở sườn đồi, nhìn xuống dòng sông Mã. Cha tôi kể rằng, xưa kia đây vốn là vùng chuyên quy tập ...

Nhật ký một nhà văn những ngày giãn cách. Kỳ 2: Ðau thương và niềm hy vọng nơi vaccine (tiếp theo và hết)

Tôi đã nghĩ đến việc viết. Không thể không viết, đầy ắp sự kiện thế này, tại sao lại không viết chứ? ...

Không phải là ngày 11 tháng 9

Hôm nay đã là một ngày khác, không phải là ngày 11 tháng 9. Nhưng con người phải hiểu rằng : mọi ngà ...

TIẾNG LOA PHÒNG DỊCH TRÊN BIÊN GIỚI

Bài tuyên truyền thực hiện Nghị quyết 84/NQ-CP ngày 29/5/2020 của Chính phủ ...