Tiêu chí xét tặng danh hiệu NSND, NSUT đang loạn “CHUẨN” ?


 

Hai năm một lần, Nhà nước ta tổ chức xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú ở các lĩnh vực văn học nghệ thuật nhằm tôn vinh những đóng góp của các nghệ sĩ, những người góp phần bảo tồn, xây dựng, phát huy những giá trị văn hóa nghệ thuật giàu bản sắc dân tộc. Tuy nhiên, trước và sau mỗi đợt xét tặng này luôn có những tranh luận về tiêu chí bình xét, người được phong tặng có xứng đáng, người không được phong tặng có thiệt thòi… Có lẽ “nóng” nhất, nhiều ý kiến nhất vẫn là trong lĩnh vực sân khấu, nghệ thuật biểu diễn – những lĩnh vực mà sự cống hiến, sáng tạo của người nghệ sĩ bị chi phối quá nhiều bởi tuổi nghề, thanh sắc, cơ hội nhận vai diễn, sự hỗ trợ của cả một tập thể đồng sáng tạo…

Đợt xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân năm 2018 đã được khởi động và đang "nóng" dần qua việc các địa phương, các hội văn học nghệ thuật lựa chọn, gửi danh sách lên Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Một trong những nơi được coi là “nóng” nhất thời gian qua là Thành phố Hà Nội với việc đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân và Nghệ sĩ Ưu tú năm 2018 cho 46 người. Trong đó, có không ít những ý kiến cho rằng một số nghệ sĩ được đề nghị xét tặng danh hiệu chưa thật sự xứng đáng. Đặc biệt, trong tháng 4 vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã công bố kết quả xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú tại hội đồng cấp bộ. Sau khi bản danh sách này được công khai cũng vẫn còn một số ý kiến xung quanh các hồ sơ nghệ sĩ được đề cử.

Đội ngũ nghệ sĩ luôn mong muốn được công chúng, xã hội sự ghi nhận trước những cống hiến cho nghề nghiệp của mình bằng các danh hiệu như Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú. Điều này đối với họ như một sự bù đắp cho bao cố gắng cống hiến mà đôi khi, những gì nhận được từ các hoạt động nghệ thuật còn chưa xứng đáng, như ý kiến của Nghệ sĩ Ưu tú Trần Nhật Lệ: Cả cuộc đời của nghệ sĩ cống hiến cho nghệ thuật mà sự nhận lại về vật chất cũng không nhiều, nhất là với các diễn viên kịch hát truyền thống… Bất kỳ nghệ sĩ nào cũng rất vui mừng, hạnh phúc nếu trong đời họ đạt được danh hiệu cao quý này.

Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân, Đạo diễn Ngọc Trúc cũng khẳng định: được tôn vinh là niềm hạnh phúc, nhưng phải làm sao để việc tôn vinh ngày một chính xác hơn. Làm sao để mỗi đợt xét tặng thực sự đúng với tinh thần tôn vinh nghệ sĩ mà Đảng và Nhà nước hướng tới, tạo động lực sáng tạo, động viên họ tiếp tục phấn đấu. 

Là người nhiều năm tham gia Hội đồng xét tặng ở nhiều cấp, Nghệ sĩ Nhân dân Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, cho rằng: Các quy định mới chỉ là khung cứng, để đạt danh hiệu thì không chỉ có huy chương, mà cần phải thuyết phục được hội đồng để họ bỏ phiếu… Thường thì các thành viên Hội đồng xét tặng đều là những người có nhãn quan, tư duy nghệ thuật chuẩn mực. Tuy nhiên, cũng không thể loại trừ yếu tố cảm tính của cá nhân chi phối quyết định của chính những người cầm cân nảy mực này.

Nhà nghiên cứu Sân khấu Nguyễn Văn Thành khá quyết liệt khi nhắc tới các thành viên Hội đồng xét tặng từng ở vị trí này quá lâu, quá nhiều đợt, gây ra những bất lợi, khó đạt được độ công tâm.

Đã có những thay đổi khá tích cực nhằm đem lại sự công bằng nhất định trong quá trình xét, phong tặng. Tuy nhiên, ngay trong những điều được cho là rõ ràng của tiêu chí này, cũng có những điểm còn mơ hồ như sức lan tỏa với công chúng, rồi tư cách đạo đức. Đây cũng là nguyên nhân của bao điều ì xèo “hậu xét tặng”. 

Thực tế hiện nay, không ít nghệ sĩ được phong tặng nhưng ngay người hoạt động trong lĩnh vực ấy cũng không thấy rõ đóng góp của họ. Điều này có thể được hiểu là sự cống hiến, tác động và uy tín nghề của họ hoàn toàn chưa cao. 

Khá nhiều người có trách nhiệm, có uy tín trong các lĩnh vực nghệ thuật đều từng mơ hồ đặt câu hỏi rằng “việc cân đong đo đếm” hồ sơ xét tặng liệu có phù hợp không, khi sức lan tỏa lại là yếu tố khó đánh giá được và cũng không công bằng đối với các loại hình nghệ thuật khác nhau.

Trong cuộc sống hiện nay, có nhiều loại hình nghệ thuật có điều kiện tiếp cận nhanh, gần với khán giả nhưng cũng có các hình thức như Tuồng, Chèo..., ít được tiếp cận hoặc tiếp cận với số lượng không nhiều công chúng. Nếu nghệ sĩ không tham gia vào các liveshow trên truyền hình, phim ảnh... thì gương mặt của họ ít được công chúng biết tới trong khi cống hiến trong nghề, trong lĩnh vực cũng rất cao. Ví dụ như kịch quân đội, kịch công an, lượng khán giả đa số là các chiến sĩ bộ đội đóng quân trên khắp cả nước, vùng biên giới hải đảo… Đó là còn chưa kể tới đội ngũ đông đảo các nghệ sĩ không thuộc bất kỳ đơn vị nghệ thuật nào đang ngày đêm cống hiến cho nền sân khấu nước nhà. Hay có những nghệ sĩ luôn bị thiệt thòi khi không có vai tại những cuộc thi lớn do vai chính không phù hợp…

Thêm vào đó, việc kéo ngắn thời gian phong danh hiệu từ 5 năm một đợt xuống 3 năm rồi 2 năm trong khi các kỳ, cuộc liên hoan hội diễn ngày một dày, chỉ tiêu huy chương cũng vì thế mà dễ dàng hơn rất nhiều. Dường như có gì đó phi lý trong bối cảnh sân khấu đang thưa vắng người xem, sự tác động với xã hội ngày một ít đi, các nghệ sĩ được vinh danh ít người biết tới. 

Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Ngọc Trúc đã phải thốt lên đầy chua chát: Với cách xét hiện nay, nếu các hội đồng còn nể nang, còn né tránh, tôi cho rằng sắp tới, danh hiệu “nghệ sĩ thường” sẽ quý vì hiếm hoi hơn các danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú.

Rõ ràng, để tìm kiếm cái chuẩn cho công việc như “làm dâu trăm họ” này hoàn toàn không dễ dàng. Và trong dư luận vẫn tiếp tục có những ý kiến xung quanh mỗi đợt xét tặng.

Nguồn Văn nghệ số 22/2018

Ảnh minh họa. Nguồn Internet

Tin liên quan

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng 2021 vẫn hạn chế phần Hội

Ban tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2021 tỉnh Phú Thọ ngày 15-4 ...

Thưởng thức nghệ thuật dân gian qua thông điệp từ 'Thán"

“Thán”- một chương trình đặc biệt được biên đạo múa Nguyễn Duy Thành - nghệ sĩ trình diễn nghệ thuật ...

Nhạc sĩ Trần Tiến sẽ hội ngộ khán giả trong chương trình " Hát về mẹ "

Liveshow Ngày của mẹ sẽ được thực hiện vào ngày Chủ Nhật thứ hai trong tháng 5, năm nay là ngày 9/5. ...

Đợt phim kỷ niệm các ngày lễ lớn từ tháng 4 đến tháng 5

Nhân kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước: Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4), Quốc tế ...

Độc đáo " Một nét văn hóa Hà Nội"

Trong các ngày từ ngày 16 – 18/4, Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Trường Phương Từ sẽ tổ chức sự k ...

Đêm thơ nhạc “Se sẽ chứ”

Tiếp nối thành công ở 3 lần tổ chức trước đó, đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp và các cộng sự sẽ tổ chức đ ...

"Những người khốn khổ" tổ chức tour lưu diễn trong nước

​Theo kế hoạch, Những người khốn khổ sẽ bắt đầu tour lưu diễn với 3 đêm tại Nhà hát Lớn Hà Nội (16, ...

Phân cấp trong quản lý nghệ thuật biểu diễn: Trên quyết tâm, nhưng dưới còn lúng túng

Sáng 25/3, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch đã tổ chức Hội nghị phổ biến Nghị định số 144/ ...

Khai mạc triển lãm "Lộ"

Triển lãm "Lộ" do nhóm kiến trúc sư Weplay tổ chức, với sự tham gia của các kiến trúc sư v ...

NSƯT Trần Vương Thạch: Hiểu cội nguồn để giữ bản sắc cho đúng

25 năm gắn bó với Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ kịch TP Hồ Chí Minh, trong đó 10 năm là Giám đốc, nhạc ...

Vẻ đẹp "Việt Nam: Đi Để Yêu! – Bao la biển gọi" trên nền tảng YouTube

Theo thông tin từ Tổng cục Du lịch, chương trình truyền thông du lịch Việt Nam trên nền tảng YouTube ...

Công diễn vở nhạc kịch và nghệ thuật thị giác "Chuyện người lính"

Viện Pháp tại Hà Nội - L'Espace, Dàn nhạc giao hưởng Việt Nam (VNSO) và Trường kịch nghệ ATH ch ...