Thế giới, những xu hương chuyển động 2021


Nhìn lại năm 2020

Năm 2020 đã qua đi. Ít ai có thể ngờ được một năm tròn trịa với hai con số 20 lại là một năm đại họa của cả nhân loại. Đại dịch Covid-19 đến cuối năm 2020 đã có trên 86 triệu người bị lây nhiễm và trên 1,8 triệu người tử vong. Khi những thông tin ban đầu từ Trung Quốc vào tháng 12/2019 cho biết có sự bùng phát của một loại vi rút mới giống như vi rút viêm phổi thì cũng không ai ngờ rằng chỉ vài tháng sau đó vi rút kỳ lạ này đã thay đổi thế giới một cách khủng khiếp như ta từng chứng kiến. Tổ chức Y tế thế giới WHO vào tháng 10/2020 vừa qua tính toán rằng có chừng 10% dân số thế giới đã nhiễm vi rút Covid-19, với dân số thế giới hiện nay khoảng 7,8 tỷ người thì dự báo trên cho ra số người bị nhiễm là vô cùng lớn. Trong năm qua, nhiều quốc gia đã thực hiện các lệnh phong tỏa nhằm ngăn ngừa sự lan truyền của dịch đưa đến kinh tế thế giới bị suy thoái nặng nề với mức tăng trưởng GDP âm đến 4,4 %, tỷ lệ nghèo đói của thế giới chắc hẳn sẽ tăng lên nhiều. Việt Nam cùng với New Zealand nổi lên với hình ảnh hai quốc gia thành công nhất trong ngăn ngừa, kiểm soát dịch bệnh và giữ được mức tăng trưởng dương, khá cao. Cuối năm nhìn lại về đại dịch, thế giới nêu lên một câu hỏi là vì sao cuộc khủng hoảng y tế này không ngăn ngừa và xử lý được, vai trò lãnh đạo của các nhà nước, chính phủ, sự phối hợp giữa các đảng phái chính trị… là như thế nào trước đại dịch Covid-19. Dù sao, việc xuất hiện của vắc xin vào những ngày cuối năm đã nhen lên một niềm hy vọng mới. Nhưng chắc hẳn từ nay thế giới phải thường trực đặt ra câu chuyện phải làm gì tốt hơn để ngăn ngừa những đại dịch sắp tới.

5 ứng viên quan trọng được ông Biden chọn cho nội các tiềm năng, bao gồm (từ trái qua): Ngoại trưởng Antony Blinken (58 tuổi); giám đốc Tình báo quốc gia Avril Haines (51 tuổi); cố vấn An ninh quốc gia Jake Sullivan (43 tuổi); Bộ trưởng An ninh nội địa Alejandro Mayorkas (61 tuổi); và đặc phái viên tổng thống về khí hậu John Kerry (76 tuổi).

Sự kiện thứ 2 mà thế giới quan tâm theo dõi là cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào đầu tháng 11/2020. Lần đầu tiên kể từ năm 1900 khối lượng cử tri Mỹ đi bầu tổng thống đạt mức kỷ lục 159 triệu người. Trước ngày bầu cử chính thức có trên 100 triệu người Mỹ vừa đi bầu trực tiếp vừa bầu qua thư, đây cũng là con số kỷ lục cử tri bầu trước ngày chính thức. Cuộc bầu cử này đã cuốn hút sự theo dõi của toàn thế giới vì cho đến nay những ngày đầu tháng 1/2021 sau khi cử tri đoàn đã bỏ phiếu cho hai ứng viên tổng thống là Joe Biden và Trump với kết quả 306/232 cho Biden nhưng các thủ tục chuẩn y qua quốc hội đang tỏ ra phức tạp do sự chống đối của các nghị sĩ và dân biểu đảng Cộng hòa. Nhưng dù sao thì mọi dự báo đều cho rằng ông Biden sẽ chính thức nhậm chức vào ngày 20/1/2021. Cuộc bầu cử vừa qua đã cho thấy sự chia rẽ rất trầm trọng và sâu sắc trong lòng xã hội Mỹ, và các vấn đề về sắc tộc, công lý, đặc biệt là nền dân chủ dưới góc nhìn của các nhà quan sát thế giơi thì rất mong manh và cần phải được tái thiết lại.

Trong năm 2020, Trung Quốc đã được toàn thế giới nhìn nhận và phân tích thông qua các đối sách để hiện thực hóa tham vọng “Dấn thân chiến lược”. Bên cạnh cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung ngày càng trở nên gay gắt, trong năm qua các xung đột của Trung Quốc với Úc liên quan đến nguồn gốc của Covid-19, căng thẳng biên giới giữa Trung Quốc và Ấn Độ, các cuộc biểu tình rầm rộ ở Hồng Kông liên quan đến dự luật an ninh quốc gia... đưa đến một nhận định chung là Trung Quốc đang là một thế lực mà thế giới ngày càng dè chừng.

Qua lãnh vực biến đổi khí hậu, nhiều hiện tượng cực đoan như cháy rừng, các cơn bão ngày càng nhiều và hung hãn hơn, nạn hạn hán vô cùng khắc nghiệt đã trở thành các hiện tượng khí hậu bình thường mới. Nạn cháy rừng ở Úc đầu năm 2020 đã khiến 6% diện tích đất nước chìm trong biển lửa và gần 3 triệu con vật đã bị chết. Vào cuối năm, ở miền tây nước Mỹ cũng sảy ra các trận cháy rừng khủng khiếp trong khi ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, các trận lũ lịch sử, sạt lở đất đá, các cơn bão kinh hoàng đã gây rất nhiều thiệt hại. Vào tháng 12/2020 các nhà lãnh đạo thế giới đã có một hội nghị trực tuyến nhằm kỷ niệm 5 năm ngày ra đời của Hiệp ước khí hâu Paris. Tuy nhiên, vẫn chưa có sự thống nhất cao trong nhận thức về một thế giới hạn chế tối đa khí thải khi một số quốc gia còn theo đuổi mục tiêu xây dựng các nhà máy nhiệt điện.

Vào giữa tháng 5/2020 không ai ngờ rằng cái chết của một người da đen 46 tuổi George Floyd ở bang Minneapolis đã làm dấy lên các cuộc biểu tình rầm rộ khắp nước Mỹ. Và câu chuyện phân biệt chủng tộc có hệ thống ở Mỹ đã kéo theo các cuộc biểu tình ngoài lãnh thổ nước Mỹ, từ Pháp đến Kê-ni-a, đến Bra-xin, cả Canada nữa… cho thấy phân biệt chủng tộc không chỉ xảy ra ở Mỹ mà còn ở nhiều nơi khác nữa trên thế giới.

Năm 2020 cũng là năm đáng nhớ với mức sụt giảm mạnh của giá dầu. Đại dịch Covid-19 đưa kinh tế toàn cầu vào giai đoạn suy thoái tác động mạnh đến mức cầu của xăng dầu. Giá dầu có lúc xuống 12 USD/thùng cuối năm tuy có nhích lên nhưng vẫn giảm 30% so với đầu năm.

Năm qua, thế giới còn chứng kiến nhiều sự kiện đáng ghi nhớ khác: Nước Anh chính thức rời khỏi Liên minh Châu Âu, căng thẳng nổi lên giữa Iran và Mỹ khởi đi từ việc máy bay không người lái của Mỹ đã bắn chết một viên tướng người Iran tại sân bay Baghdad, các cuộc biểu tình ở Belarus đòi hỏi bầu cử tự do công bằng…

Dưới góc độ kinh tế thế giới, năm 2020 đại dịch Covid-19 đã đưa hầu hết các nền kinh tế các quốc gia vào thời kỳ suy thoái. Chính phủ các nước đã sử dụng mạnh mẽ chính sách tài khóa để cứu nền kinh tế nước mình tránh rơi vào khủng hoảng. Các gói cứu trợ được tung ra với giá trị rất lớn. Ngay cả nước Mỹ vào những giờ khắc cuối cùng của năm 2020 tổng thống Mỹ đã ký ban hành luật gói cứu trợ 900 tỷ USD.

Xu hướng chuyển động năm 2021 của chính trị, kinh tế thế giới

Thế giới bước vào năm 2021 xen lẫn giữa hy vọng và lo âu. Cuối cùng các nhà khoa học cũng tìm ra được vắc xin để phòng ngừa căn bệnh quái ác Covid-19 này. Nhưng những ngày đầu năm 2021 này nhiều nước trên thế giới lại tiếp tục phong tỏa, tiếp tục chìm đắm trong nỗi kinh hoàng thảm khốc của sự lây nhiễm và chết chóc. Việc gầy dựng lại các nền kinh tế bị tàn phá bởi Covid-19 khắp nơi trên thế giới có lẽ cũng sẽ bị chậm lại ngay cả đối với các quốc gia kiểm soát tốt dịch bệnh. Thế giới bước vào năm mới lại phải đối mặt với những thách thức quan trọng khác mà có lẽ gay gắt và khẩn cấp nhất đó là cuộc khủng hoảng khí hậu. Thảm họa cháy rừng và thời tiết cực đoan đang tạo ra một trái đất nóng dần lên và đó là chi phí mà hành tinh chúng ta phải trả giá.

Tăng trưởng xanh hơn đang là một xu thế tất yếu của thế giới. Tổng thống đắc cử Joe Biden của Mỹ xem việc kiểm soát dịch Covid-19 là ưu tiên hàng đầu. Kế đó là đưa nước Mỹ vào một quỹ đạo của tăng trưởng xanh. Cuộc bầu cử thượng viện ở bang Georgia ngày 5/1/2021 lại được sự chú ý đặc biệt của người dân Mỹ vì nó quyết định Đảng Dân chủ hay Đảng Cộng hòa năm đa số ở thượng viện, sâu xa hơn là các chương trình nghị sự mà tổng thống Joe Biden mong muốn có được thuận buồm xuôi gió, hay trầy trật thậm chí là thất bại do vai trò của thượng viện là khá lớn trong thể chế chính trị Mỹ. Biden cũng phải xem xét tìm ra cách để gầy dựng lại uy tín, danh tiếng của nước Mỹ đối với phần còn lại của thế giới sau 4 năm với chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Donald Trump đã làm nước Mỹ thoái lui khỏi các nghĩa vụ quốc tế, và tấn công vào các định chế đa quốc gia như NATO.

Các mối quan hệ với Bắc Kinh vốn bị xấu đi nhanh chóng dưới thời Trump, chắc chắn sẽ là một tiêu điểm đặc biệt trong chính sách đối ngoại của Biden. Cũng cần thấy rằng, sau khi nhanh chóng chuyển hướng việc khống chế Corona vi rút, Trung Quốc đã trở lại quỹ đạo tăng trưởng và một thỏa thuận thương mại với EU cuối tháng 12 vừa rồi là một nhắc nhở về độ hấp dẫn vẫn còn đó của nền kinh tế Trung Quốc đối các nhà đầu tư toàn cầu. Dù sao thì hình ảnh của Trung Quốc cũng ít nhiều bị tổn hại dưới cách nhìn của rất nhiều nước phương tây về cách Trung Quốc xử lý đại dịch và ẩn dấu thông tin trong những ngày đầu, cũng như việc tiếp nhận các cuộc điều tra quốc tế độc lập tìm hiểu nguồn gốc Covid-19.

Việc Trump rời nhà trắng vào đầu năm 2021 sẽ báo hiệu một thử thách cho các nhà lãnh đạo dân túy trên thế giới. Benjamin Netanyahu của Israel sẽ đối mặt với cuộc tổng tuyển cử trong 2 năm tới trong khi nạn tham nhũng tiếp tục gia tăng. Tương tự Jair Bolsonaro của Brasil đang gần cuối nhiệm kỳ chịu những thử thách về tín nhiệm.

Thế giới trong năm 2021 vẫn còn tập trung vào việc kiểm soát hiệu quả đại dịch. Joe Biden hứa trong 100 ngày đầu tiên ở nhà trắng ông sẽ cho mở cửa trở lại phần lớn các trường học, và vắc xin sẽ được chích cho ít nhất 100 triệu người dân Mỹ. Các nước cũng đang chạy đua việc tìm ra và thử nghiệm vắc xin với một nỗ lực và quyết tâm kiểm soát càng sớm càng tốt Covid-19 trong năm 2021 này.

Về ngoại giao quốc tế, cạnh tranh về chiến lược giữa các quốc gia sẽ vẫn tồn tại nhưng nguy cơ sảy ra xung đột quân sự ở quy mô lớn là rất ít. Biden khi tranh cử cũng đã bóng gió việc đàm phán lại các hiệp ước quan sự với Nga, nối lại các thỏa thuận với Iran đã bị Trump xóa bỏ.

Về kinh tế và thương mại quốc tế. Với mức suy giảm GDP toàn cầu năm 2020 lớn, âm trên 4%, thế giới đang nỗ lực ngăn chặn dịch Covid và phấn đấu năm 2021 tăng trưởng đạt 5,[1]2%. Qua đó từng bước phục hồi thương mại thế giới. Các hiệp định thương mại tự do song phương (FTA) và các hiệp định đa phương khác như Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện Khu vực (RCEP)… đang định hình cho thương mại quốc tế trong bối cảnh sẽ có những thay đổi nhất định trong chính sách thương mại của tổng thống Mỹ mới. Những vấn đề như thao túng tiền tệ, nhập siêu không được nêu ra rõ ràng trong nội dung tranh cử của Joe Biden.

Nguồn Văn nghệ số 6+7+8/2021

_________

[1] Thành viên tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng

Tin liên quan

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng 2021 vẫn hạn chế phần Hội

Ban tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2021 tỉnh Phú Thọ ngày 15-4 ...

9 nhiệm vụ quan trọng của Chính phủ sau kiện toàn nhân sự

​Ngày 15/4/2021, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì phiên họp Chính p ...

Công điện của Thủ tướng về bảo đảm TTATGT dịp nghỉ lễ 30/4, 1/5/2021

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Công điện 479/CĐ-TTg về việc phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân và ...

Việt Nam – Israel: Tương lai và tiềm năng

Israel là quốc gia có dân số 8,5 triệu người với diện tích phần lớn sa mạc khô hạn, rất phát triển v ...

Trách nhiệm không thể là trái bóng

Sau những ồn ào về sách giáo khoa, chuyện chiếc điện thoại di động nên được sử dụng thế nào trong tr ...

Nhiệm kỳ mới, quyết sách mới và những kỳ vọng mới

Bất kỳ một người dân bình thường có con, có cháu đang đi học chương trình phổ thông ở nước ta cùng c ...

Hội sách xuyên Việt, góp tiếng nói chống sách giả, sách kém chất lượng

Nhằm lan tỏa giá trị của văn hóa đọc, đồng thời góp phần chống nạn sách giả bán tràn lan khiến người ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 16

Báo Văn nghệ số 16 ra ngày 17-4-2021 có các nội dung sau: ...

"Sách - Sứ mệnh phát triển văn hóa đọc"

Với chủ đề "Sách - Sứ mệnh phát triển Văn hóa đọc", Ngày Hội Sách 2021 do Thư viện Quốc gi ...

Nhạc sĩ Trần Tiến sẽ hội ngộ khán giả trong chương trình " Hát về mẹ "

Liveshow Ngày của mẹ sẽ được thực hiện vào ngày Chủ Nhật thứ hai trong tháng 5, năm nay là ngày 9/5. ...

Đợt phim kỷ niệm các ngày lễ lớn từ tháng 4 đến tháng 5

Nhân kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước: Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4), Quốc tế ...

Ra mắt sách về Những điểm mới trong các văn kiện Đại hội XIII của Đảng

Chiều 12/4, tại Hà Nội, Nhà xuất bản (NXB) Chính trị quốc gia Sự thật, Học viện Chính trị quốc gia H ...