Phải chăng, giáo dục đang đi lạc đường?


 

1

Nói đến giáo dục là nói đến chương trình – sách giáo khoa, người chuyển tải (Giáo viên) và đất xây ngôi trường. Sách giáo khoa quan trọng bậc nhất, tại sao? Trong Tứ thư ngũ kinh – “Sách giáo khoa - sách thánh hiền” được du nhập vào nước ta từ hơn 600 năm trước. Lúc đó, chúng ta chưa có thầy, chưa có trường, ai biết chữ dạy người chưa biết. Nhà nước hướng dẫn học và tổ chức tốt thi cử, ta vẫn có giáo dục. Thêm nữa, đất xây trường hiện nay đang rất nóng bỏng tại các thành phố lớn, đất không sinh ra thêm. Nhất là từ khi chuyển đổi từ nên kinh tế bao cấp sang kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, giá trị của đất không chỉ tính bằng vàng, thậm chí có chỗ còn được tính bằng kim cương.

   

2

Gần 40 năm qua, tại sao chúng ta không làm được Sách giáo khoa chuẩn, mặc dù nó được đề cập trong cả 3 Nghị quyết: i/ Trong Cuộc cải các giáo dục (CCGD) theo NQ số 14-NQ/ TW của BCT ra ngày 11/1/1979 “về xây dựng Chương trình - Sách giáo khoa chuẩn và triển khai trong toàn quốc, sau khi đất nước Việt Nam thống nhất”;  ii/ NQ số 40/NQ-QH10 ngày 9/12/2000 “về đổi mới Chương trình- Sách giáo khoa chuẩn phổ thông” . Khẩu hiệu “dạy học theo phương pháp tích cực” đã được Bộ Giáo dục & Đào tạo đưa ra và tuyên truyền. iii/ NQ 29/NQ TW tại Hội nghị TW 8 khóa XI, ngày 1/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục - Đào tạo … Khẩu hiệu “tiếp cận phẩm chất năng lực của người học” - lần này và tuyên truyền rộng rãi. Xin lưu ý, trong Hiến pháp năm 1992,  có ghi "Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu…”

 

Xin nêu một vài nguyên nhân chính:

 

i/ Vào năm 1950 theo tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục nước ta bỏ phân Ban theo Pháp của thời nô lệ, xây dựng nền giáo dục độc lập và khẳng định tính toàn diện trong giáo dục phổ thông (tương tự như Anh, Đức, Mỹ, Nga đã làm hàng trăm năm nay) duy nhất một chương trình thống nhất trong toàn quốc, các câu lạc bộ được tổ chức cho tất cả các em học sinh năng khiếu. Từ năm 1993 đến nay Bộ Giáo dục & Đào tạo khôi phục lại phân Ban (năm 1998 phân Ban đã bị xóa khi thông qua Luật Giáo dục). Đến nay đã 25 năm, mọi phương án phân Ban của Bộ Giáo dục & Đào tạo đều bị thực tiễn  phủ quyết! Tôi - Nguyễn Xuân Hãn - đã được Hội Khuyến học Việt Nam phân công, phối hợp với Ủy Ban Văn hóa – Giáo dục – Thanh Thiếu niên, Nhi đồng suốt 2 năm thu thập ý kiến của trí thức trong toàn quốc cho Quốc hội có cơ sở xóa bỏ phân Ban, đưa giáo dục trở lại quỹ đạo truyền thống.

  

ii/ Nghị quyết Đảng và Nhà nước ra liên tục, cái nọ móc nối vào cái kia, không được tổng kết chính thức, cái nào làm được, cái nào chưa làm được để rút kinh nghiệm? Ai chịu trách nhiệm? Nghị quyết 40 (lưu ý, Đầu tư của Nhà nước là 3.0400 tỷ VNĐ- 2 tỷ USD- Tuổi trẻ TP Hồ Chí Minh 28/7/2001), phân Ban lại được khôi phục, nó lại rơi vào vết xe đổ của cái trước. Tại sao? Năm 2002 phân Ban gặp sự cố. Số đông học sinh không muốn vào bất cứ phân Ban nào. Chính phủ lại đề nghị Quốc hội xin hoãn 2 năm để làm lại phân Ban! Năm 2000 Bộ Giáo dục & Đào tạo đã được cảnh báo không được làm trái Luật Giáo dục 1998. Thực hiện NQ 29 ( Bộ Giáo dục & Đào tạo vẽ ra dự án 70.000 tỷ VNĐ, sau đó điều chỉnh còn 700 tỷ đồng[2]), phân Ban lại được hồi phục với mỹ từ “phân hóa”, nó làm ảnh hưởng nghiêm trọng sự phân luồng học sinh sau THCS. Nguồn nhân lực vẫn theo lối mòn “thầy nhiều hơn thợ”, khoảng 220 ngàn Cử nhân thất nghiệp- thật quá lãng phí! Nhiều em cất bằng Cử nhân để đi làm công nhân!. Bộ Giáo dục & Đào tạo dự kiến đến 2020 số lượng học sinh vào trường nghề mới, chiếm 30% sau THCS. Ở Trung Quốc vào năm 1996 chỉ có hơn 40% học sinh vào THPT, còn gần 60% học sinh vào trường nghề. TS. Cấn Văn Lực, Giám đốc trường Đào nguồn nhân lực BIDI đã phát biểu: “30 năm đào tạo nghề mà đến nay chưa có gì cả, tất cả gần như bằng 0, vẫn ở vạch xuất phát”…và ông lấy ví dụ “Trường đào tạo nghề Việt-Úc quê tôi chẳng thấy đào tạo gì, vẫn chỉ thấy đi làm thuê”.

 

iii/ Tư duy tiểu nông vừa chạy vừa xếp hàng, càng làm càng sai và càng rối. Tiền đổ vào đây như nước, chưa kể tiền của Nhà nước, tiền vay nước ngoài 3 tỷ USD nhưng giáo dục nước nhà vẫn chưa khởi sắc, một bộ phận người dân bất an. Chỉ xin dẫn một ví dụ: từ lịch sử nhân loại được biết. Quyển sách giáo khoa - Cơ sở hình học Euclide được sử dụng như tài liệu gốc trên toàn thế giới suốt hơn 2300 năm. Nội dung sách giáo khoa hình học Euclide chiếm già nửa chương trình toán ở toàn bộ bậc phổ thông và được ví như “kinh thánh” vì sự bền vững và lâu đời như vậy. Abram Linhcoin đã viết: “Cuốn sách dạy tôi làm tổng thống là cuốn hình học Euclide” trong lời giới thiệu khi được xuất bản ở Mỹ. Rõ ràng, nếu biết dựa vào tài liệu quốc tế có sẵn, chỉ cần một GS giỏi và một vài cộng sự biên soạn lại trong vài tháng xin khẳng định sẽ được một bộ sách giáo khoa chuẩn? Tại nước ta, nội dung cuốn sách này được “chia chác” cho nhiều người biên soạn, người nọ không biết người kia trong vài năm, vô tình ta đã đập phá tan trí tuệ của nhân loại ra từng mảnh!? Kết quả ta có sách giáo khoa nhưng “sai” cả nội dung khoa học! (NXH Báo Lao Động ngày 14/5/2003; Tia sáng số 24/12/2006). Chính vì vậy tiền đổ vào đây như nước, hàng tỷ USD, song giáo dục gần như giậm chân tại chỗ!.

 

iv/ Nội dung và phương pháp là hai vấn đề khác nhau. Có thể một nội dung có nhiều cách dạy khác nhau. Nội dung trong sách giáo khoa là những kiến thức cơ bản, chắt lọc, tinh hoa nhất của của nhân loại và dân tộc, ở bậc phổ thông là cái bất biến, rất ít thay đổi. Bác Hồ thương nói “lấy bất biến ứng với vạn biến” ngược tư duy này, sẽ sinh ra rối loạn. Các Nghị quyết đã nêu, vô tình giúp Bộ Giáo dục & Đào tạo thay sách giáo khoa liên tục. Ngày 14/3/1998 tại buổi tọa đàm tại Đại học Sư phạm Hà Nội về giáo dục, cố GS Nguyễn Lân - Chủ tịch Hội Khoa học Việt Nam đã trao cho Bác Phạm Văn Đồng một bộ sách của cháu mình mới học lớp 2 nhưng có tới 7 quyển toán và 7 quyển tiếng Việt, và nhấn mạnh một ý: “…ta đang cho các em học một cách nhồi sọ…chuyện bắt học sinh mua nhiều sách… đó chẳng qua chỉ là sự làm tiền!” (Tuổi Trẻ TP. Hồ Chí Minh 13/3/1998). Lúc đó học sinh lớp 2 mới có 20 cuốn sách, hiện nay lớp 2 số lượng sách trên 100 quyển!  Một lần họp ở Bộ Giáo dục & Đào tạo (ngày 15 tháng 7 năm 2014), tôi có hỏi lãnh đạo Bộ về đổi mới giáo dục lần này “Phương pháp tiếp cận phẩm chất năng lực” hay “phương pháp giáo dục tích cực”- so với phương pháp “học đi đôi với hành” của Bác – giống nhau và khác nhau như thế nào? Không ai trả lời được. Sau một GS phương pháp chủ chốt trong đợt đổi mới Chương trình - Sách giáo khoa của lần này trả lời – không có gì khác nhau cả! Các khái niệm cốt lõi này đã vô tình bị đánh tráo, người dân phải chịu mọi hậu quả! Xa với tư tưởng Hồ Chí Minh, theo thiển nghĩ của tôi, chúng ta khó đưa Việt Nam vươn tới “đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu.

 

v/ Người tài nước ta xin khẳng định không thiếu, song Việt Nam có thiếu, là thiếu người biết sử dụng người tài? Năm 2007, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã viết thư cho những người lãnh đạo cao nhất của đất nước, trong đó một cách gián tiếp đã giới thiệu người sẽ “làm Chương trình - Sách giáo khoa chuẩn để ổn định giáo dục trong vòng một năm với kinh phí chỉ cần 100 tỉ đồng là làm được” để ổn định giáo dục lâu dài như các nước, sau nội dung thư đã đăng trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng từ ngày 10-9-2007, song vẫn không thấy bất cứ vị lãnh đạo nào hồi âm (?).

 

vi/ Năm 1945 Việt nam giành độc lập, Bác Hồ là người trực tiếp nắm và chỉ đạo giáo dục. Bác đã kêu gọi toàn dân đoàn kết chống “Giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm”, đồng thời ban hành sắc lệnh thành lập Nha bình dân học vụ để tổ chức thực hiện chống mù chữ. Người nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Ở nước ngoài, người nắm giáo dục là nguyên thủ quốc gia… Từ hàng chục năm nay, nhiều người có tâm huyết với sự nghiệp giáo dục vẫn trăn trở và tự hỏi, rồi hỏi một số đồng chí lãnh đạo: “Ai là người thay mặt Đảng và Nhà nước được phân công trực tiếp chịu trách nhiệm “Giáo dục - Quốc sách hàng đầu” trước dân?”  không thấy Ai trả lời được rõ ràng !?  

 

3

Trên thế giới, các nước đều dành quỹ đất xứng đáng cho giáo dục để trường nào cũng có chỗ học, chỗ chơi cho con trẻ. Điều này hoàn toàn trong tầm tay nhà nước. Bên Trung Quốc nguyên thủ quốc gia cũng nắm và quản lý đất đai xây trường học! Gần đây ở Đà Nẵng, ông Vũ Nhôm mua rẻ “đất công thổ” sau bán đắt cho đại gia, hiện đất Thủ Thiêm tại TP Hồ Chí Minh, “người có quyền thay đổi thiết kế của Chính phủ” để chiếm đất của dân. Vậy tại Hà Nội có loại người như ông Vũ Nhôm có không? Câu hỏi này xin được đặt ra cho những người có trách nhiệm không chỉ riêng của ngành giáo dục Chỉ lưu ý rằng trong khi ở khắp mọi nơi đang từng ngày mọc lên những cao ốc, thì ở nhiều trường học, thậm chí trường điểm của Quận, học sinh cũng thiếu chỗ chơi, có nơi số lượng học sinh rất đông, thậm chí tới gần 70 em một lớp!

Rõ ràng những mong muốn: “…Ai cũng được học hành” của Bác đã mấy chục năm rồi mà sao nó xa vời vợi như vậy?                                                                                           Nguồn Văn nghệ số 23/2018


Tin liên quan

Đại nhạc hội "Nước - Hồi sinh" sẽ diễn ra vào tối 29/ 4

Đại nhạc hội "Nước - Hồi sinh" - câu chuyện viễn tưởng về thế giới sau đại hồng thủy sẽ di ...

Vì một Biển Đông tự do và mở, được điểu chỉnh bởi pháp luật quốc tế

Sau khi Tổng thống Biden lên nắm quyền, Washington không còn nhấn mạnh lợi ích kinh tế riêng rẽ như ...

Tấm giấy thông hành để bước vào thị trường lao động

Vào thời điểm hiện tại, nhiều trường Đại học đã bắt đầu công bố phương án tuyển sinh, điểm sàn dự ki ...

Phân công công tác của Thủ tướng và các Phó Thủ tướng Chính phủ

Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 593/QĐ - TTg phân công công tác của Thủ tướng và các Phó Thủ ...

"Hà Nội phố", tôn vinh nhạc sĩ Đoàn Chuẩn, Phú Quang

Đêm nhạc "Hà Nội phố", tôn vinh tác giả Đoàn Chuẩn, Phú Quang sẽ diễn ra tại Hà Nội vào ng ...

Hội nghị toàn quốc tổng kết Đề án đơn giản hóa TTHC, giấy tờ công dân sẽ diễn ra vào sáng 23/4

Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết Đề án tổng thể đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công ...

Chậm nhất ngày 3.5 công bố danh sách chính thức người ứng cử đại biểu Quốc hội & HĐND các cấp

Cho đến ngày 18.4, các cấp từ Trung ương đến địa phương đã hoàn thành việc tổ chức hội nghị hiệp thư ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 17

Báo Văn nghệ số 17 ra ngày 24-4-2021 có các nội dung sau: ...

Bảo tồn, phổ biến tác phẩm văn học tiêu biểu của các dân tộc thiểu số

Bộ VHTTDL đã ban hành Quyết định số 1391/QĐ-BVHTTDL về việc tổ chức lớp tập huấn về kỹ năng, phương ...

"Edip làm vua" tham gia "Liên hoan các trường đào tạo nghệ thuật sân khấu châu Á lần thứ VI năm 2021"

"Edip làm vua" của nhà viết kịch Sophocles là một kiệt tác của sân khấu Hy Lạp cổ đại và t ...

NSƯT Bùi Công Duy trình diễn độc tấu trong "The Great German Three B’s"

NSƯT Bùi Công Duy cùng Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội (Hanoi Philharmonic Orchestra) và Dàn nhạc Giao hư ...

Khai mạc Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 2021

Tối 16-4, tại Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) diễn ra lễ khai ...