Năm 2017 và những câu chuyện trên biển Đông


Năm 2017 đang trôi qua, tình hình xung khắc tại biển Đông, nhìn bên ngoài có vẻ như lắng dịu, dư luận chú ý nhiều tới bán đảo Triều Tiên đang tăng nhiệt. Trong khi đó trên thực địa, Bắc Kinh không ngừng gia cố và tăng cường cơ sở quân sự trong quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Chiến thuật “nghi binh” các kiểu của Trung Quốc đã bị tổ chức “Sáng Kiến Minh Bạch Hàng Hải Châu Á” (Asia Maritime Transparency Initiative - AMTI) tố giác trong bản tổng kết tình hình biển Đông năm 2017. Mọi động thái của Trung Quốc tại biển Đông đều bị tổ chức AMTI, trụ sở ở Washington, theo dõi từng bước. Hình ảnh vệ tinh cho thấy trong năm 2017, Trung Quốc đã xây thêm một cơ sở hạ tầng rộng 28 hecta, gồm phi trường và quân cảng trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, để yểm trợ cho các tiền đồn quan trọng. Chiến dịch bồi đắp lấn biển thực hiện trong năm 2016 đã giúp cho Trung Quốc có thêm 1.248 hecta đất, trong vùng biển đảo tranh chấp với Đông Nam Á, đặt biệt là với Việt Nam và Philippines.

Hàng không mẫu hạm USS Carl Vinson tham gia tuần tra trên biển Đông. Ảnh Internet

“Trung Quốc ngày càng quyết liệt thực hiện các biện pháp để chiếm giữ trái phép hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam”. Đây là kết luận mới nhất từ một Báo cáo gần đây của Ủy Ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam. Dư luận quốc tế cũng “đặc biệt quan ngại về quy mô và sự tiến triển chưa từng thấy trong các hoạt động vừa qua của Trung Quốc trên biển Đông” (Sách Trắng Ngoại giao cuối năm của Australia). Tuy một vài nỗ lực của quốc tế trong năm 2017 về vấn đề biển Đông có đạt được bước khởi đầu, khi Trung Quốc chấp nhận bắt đầu tiến trình COC, nhưng văn bản pháp lý ấy còn lâu mới đụng đến được nguyên trạng tình hình biển Đông đã bị thay đổi bởi các đảo nhân tạo Trung Quốc cho cải tạo và xây dựng phi pháp trong mấy năm qua.

Mục tiêu bất biến

của Trung Quốc

Một cách chi tiết, trong bản báo cáo công bố ngày 14/12/2017 được truyền thông quốc tế loan tải, AMTI cho biết Trung Quốc tiếp tục xây dựng nhà chứa máy bay, kho hàng dưới mặt đất và hầm trú ẩn chống tên lửa, bố trí đài ra-đa cùng nhiều cơ sở khác trong vùng biển đảo tranh chấp với Đông Nam Á, đặt biệt là với Việt Nam và Philippines. Đá Chữ Thập là nơi mà Trung Quốc xây dựng nhiều nhất trong năm nay với hơn 110.000 mét vuông. Trong khi đó Bắc Kinh làm như như muốn tiến hành cuộc “vạn lý trường đàm” với ASEAN, về một bộ luật ứng xử ở biển Đông gọi tắt là COC. Căng thẳng với Mỹ cũng giảm phần nào cho dù Hoa Kỳ của Donald Trump vẫn chỉ trích Trung Quốc quân sự hóa biển Đông, giành ưu thế, đe dọa thông thương hàng hải quốc tế. Năm 2017 sắp kết thúc là một năm có nhiều thuận lợi cho Bắc Kinh. Theo Greg Poling, giám đốc của AMTI, chính sách ngoại giao mới của Philippines, từ khi tổng thống Rodrigo Duterte đắc cử, hoà dịu với Trung Quốc trong vấn đề xung khắc chủ quyền.

Một thuận lợi khác đối với Bắc Kinh, dưới trào Donald Trump ở Nhà Trắng, Washington dường như chú ý đến mối đe dọa Bắc Triều Tiên và cán cân thương mại với Trung Quốc nhiều hơn là tình hình biển Đông. Do vậy, Trung Quốc tiếp tục lấn chiếm biển Đông. Chuyên gia Greg Poling cảnh báo: “Tình hình biển Đông không còn lên trang nhất thông tin quốc tế, nhưng chúng ta đừng tưởng lầm Trung Quốc giảm bớt tham vọng. Họ tiếp tục làm những gì họ muốn làm”. Không những xây cơ sở quân sự, Trung Quốc còn đưa thêm máy bay ra Phú Lâm và quảng bá hình ảnh các cuộc tập trận không quân với chiến đấu cơ J-11B hồi tháng 10. Đến tháng 11, vệ tinh Mỹ phát hiện máy bay trinh sát gián điệp Y-8 có mặt cũng trên đảo Phú Lâm. Tuy tổng thống Trump phân tâm vì Kim Jong Un, vì nhập siêu với Trung Quốc và vì những khó khăn nội bộ, nhưng quân đội Mỹ vẫn theo sát các hoạt động của Trung Quốc. Trung tá Christopher Logan, được Reuters trích dẫn, tuyên bố: Quân đội không bình luận chi tiết về những diễn biến ở biển Đông, nhưng điều chắc chắn là các hành động quân sự hóa của Trung Quốc sẽ làm tăng căng thẳng giữa các nước tranh chấp.

Trong bối cảnh trên, dư luận quốc tế chú ý đến hiện tượng nhà lãnh đạo hàng đầu Trung Quốc, ông Tập Cận Bình dường như đang muốn tái khởi động một chiến dịch quyến rũ lân bang. Mục đích chiến lược này là ngăn chặn một liên minh bài Trung Quốc giữa các nước làng giềng. Động cơ thúc đẩy ông Tập có thể là chiến lược “xoay trục sang châu Á” của cựu tổng thống Mỹ Barack Obama, bị đánh giá là bất thành trước sự lớn mạnh của Trung Quốc, và đến giờ là “chiến lược Ấn Độ-Thái Bình Dương” của Tổng thống Donald Trump với mục đích rõ ràng là cạnh tranh với Trung Quốc, dù không được chính thức nêu tên. Dấu hiệu đầu tiên của chiến lược quyến rũ của Trung Quốc khá thuyết phục. Trong những ngày sau đại hội đảng, Bắc Kinh thông báo tìm được một thỏa thuận mới và cơ chế với Việt Nam để giải quyết các tranh chấp trên biển Đông. Thỏa thuận cũng đạt được giữa ngoại trưởng Trung Quốc và Hàn Quốc để hạn chế việc triển khai hệ thống lá chắn tên lửa THAAD, đổi lại là bình thường hóa quan hệ. Cũng trong thời gian này, Bắc Kinh và Tokyo cũng tiết lộ ý định Chủ tịch Tập Cận Bình công du Nhật Bản vào năm 2018 và cùng nhất trí về một cơ chế, từ lâu bị đình trệ, để quản lý căng thẳng trong vùng biển Hoa Đông. Tại Đông Nam Á, Trung Quốc tiếp tục tranh thủ chính quyền của Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte. Còn các nhà lãnh đạo quân sự và dân sự Miến Điện cũng liên tục sang thăm Trung Quốc trong thời gian gần đây. Cuối cùng, phải kể đến dự án “Một Vành Đai, Một Con Đường” được thúc đẩy trên nhiều mặt. Ông Tập Cận Bình biết nắm lấy thời cơ mà tổng thống Mỹ đem lại để xây dựng một hệ thống quốc tế mới do Trung Quốc bảo trợ.

Chuyện gì sẽ xảy ra

với Biển Đông nay mai?

Báo cáo của Ủy Ban Thường vụ  Quốc hội Việt Nam gần đây khi đề cập đến kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật đối với khai thác, nuôi trồng hải sản trong kinh tế biển giai đoạn 2011-2016 đã nêu rõ, Trung Quốc ngày càng quyết liệt thực hiện các biện pháp để chiếm giữ trái phép hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam. Báo cáo của Ủy Ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh, vị trí địa-chiến lược của biển Đông tạo cho Việt Nam nhiều cơ hội để phát triển những ngành kinh tế mũi nhọn, trong đó có khai thác, nuôi trồng, chế biến hải sản. Đồng thời, cũng tạo ra những thách thức rất lớn trong việc bảo vệ chủ quyền của Việt Nam, đặc biệt là chủ quyền đối với các quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa trong bối cảnh tình hình khu vực, quốc tế và các tranh chấp trên biển Đông hiện nay. Báo cáo giám sát kết luận, Trung Quốc ngày càng quyết liệt thực hiện các biện pháp để chiếm giữ trái phép hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam. Các lực lượng chấp pháp Trung Quốc còn sử dụng biện pháp cố tình đâm chìm tàu cá Việt Nam để ngăn chặn hoạt động của ngư dân Việt Nam trên biển. Cơ quan giám sát cũng trích báo cáo của Tổng cục Kiểm ngư cho thấy, tình trạng tàu cá Trung Quốc xâm phạm vùng biển Việt Nam, đánh bắt trộm thuỷ sản diễn ra thường xuyên, liên tục, ngày càng nhiều, gây khó khăn cho ngư dân ta, một số trường hợp đe dọa cả tính mạng và tài sản cả bà con.

Nhìn tổng thể và dài hạn, bất an và lo ngại vẫn đè nặng bởi viễn cảnh một biển Đông dần trôi vào vòng xoáy vô trật tự và xung đột. Những nỗ lực nhằm quản lý tranh chấp vẫn mang tính “đối phó” và “chắp vá”. Mặc dù “nhiệt độ” có thể “hạ” trong chốc lát nhưng cơn sốt vẫn âm ỉ vì gốc bệnh vẫn chưa được xử lý. Đó là nhận định của PGS.TS Nguyễn Vũ Tùng, Giám đốc Học viện Ngoại giao tại hội thảo khoa học quốc tế: “Biển Đông hợp tác vì an ninh và phát triển khu vực lần thứ 9” diễn ra tại Tp. Hồ Chí Minh trong hai ngày 27 và 28/11/2017. Theo PGS.TS Nguyễn Vũ Tùng, trải qua gần một thập kỷ, chuỗi hội thảo về biển Đông tại Việt Nam tập trung phân tích, nhận định về các khía cạnh khác nhau của vấn đề biển Đông, từ lịch sử, an ninh, chính trị, cho đến pháp lý, kinh tế và các vấn đề an ninh phi truyền thống và đề xuất nhiều sáng kiến, giải pháp có giá trị. “Bất chấp những nỗ lực đó, biển Đông vẫn là một trong những bài toán khó lường đối với giới nghiên cứu, học giả quốc tế”, ông Tùng nhận định. Giám đốc Học viện Ngoại giao cho biết, mỗi năm, liên tục có diễn biến mới nảy sinh, làm cho vấn đề biển Đông ngày càng trở nên phức tạp và khó giải quyết.

Mối liên hệ đan xen giữa nhiều tranh chấp, sự tác động qua lại giữa nhiều nhân tố (bao gồm hệ thống quốc tế, thể chế khu vực, chính sách quốc gia, nhất là của các nước lớn, các bên có đòi hỏi chủ quyền và các bên liên quan khác, các phát triển trong chính trị nội bộ) tiếp tục biến biển Đông thành một điểm nóng hội tụ của nhiều lớp mâu thuẫn, cạnh tranh địa chiến lược của thế giới và khu vực. Các thành tố liên quan đến biển Đông như hòa bình giải quyết tranh chấp, không sử dụng vũ lực và đe dọa sử dụng vũ lực, thượng tôn pháp luật, tôn trọng tiến trình ngoại giao và pháp lý, các quan ngại về các hoạt động cải tạo, quân sự hóa các cấu trúc tại biển Đông... vẫn tiếp tục được nêu lên. Từ góc độ hệ thống, trật tự trên biển bị xói mòn do luật pháp quốc tế vẫn chưa được tôn trọng đầy đủ. Việc phán quyết của Toà trọng tài ngày 12/7/2017 không được tôn trọng đe doạ tính toàn vẹn của Công ước Liên hợp quốc về Luật biển.

Trong hội thảo quốc tế nói trên, Giáo sư Brahma Chellaney đến từ Ấn Độ đã chỉ thẳng âm mưu của Trung Quốc đằng sau việc thúc đẩy Quy tắc ứng xử trên biển Đông (COC). “Tiến trình đàm phán tiến tới thành lập COC mang theo rủi ro không thể tránh khỏi về việc quân sự hoá và sự thống trị của “một nước” trong khu vực. Khi một nước đang sử dụng “lối đi tắt” trên biển Đông thì chuẩn mực an ninh đồng đều cho các nước có thể nói là rất lỏng lẻo” - giáo sư Chellaney cảnh báo. Vị Giáo sư đến từ Trung tâm Nghiên cứu Chính sách của Ấn Độ đã dùng chữ “một nước” để ám chỉ Trung Quốc, đồng thời cảnh báo rằng COC nếu không khéo sẽ chỉ tạo ra khoảng cách lớn giữa chính trị và kinh tế. Ông Chellaney đặc biệt chú trọng vào bản chất của COC, đặt dấu hỏi rằng đây có phải một bộ quy tắc ứng xử minh bạch, công bằng về mặt an ninh cho các nước, hay lại chỉ là công cụ để nước lớn giành lợi thế trước các nước nhỏ. Tiếp theo trong phần phản ánh hiện trạng biển Đông, giáo sư Chellaney cũng không cần ngại chỉ thẳng tên Trung Quốc kèm theo hai điểm nhấn: Thứ nhất, Trung Quốc đã chứng tỏ ý đồ bành trướng và làm mọi cách để ngăn các nỗ lực quốc tế cùng chứng kiến và góp phần giải quyết câu chuyện biển Đông. Thứ hai, kể cả khi bị trọng tài quốc tế xử thua cuộc như trường hợp vụ kiện của Philippines năm 2016, Trung Quốc cũng ngó lơ phán quyết. Điều này rõ ràng không chỉ tác động tiêu cực tới biển Đông, mà còn gây ra một tiền lệ nguy hiểm cho an ninh hàng hải toàn cầu.

 

Nguồn Văn nghệ số 52/2017

Tin liên quan

Đại nhạc hội "Nước - Hồi sinh" sẽ diễn ra vào tối 29/ 4

Đại nhạc hội "Nước - Hồi sinh" - câu chuyện viễn tưởng về thế giới sau đại hồng thủy sẽ di ...

Vì một Biển Đông tự do và mở, được điểu chỉnh bởi pháp luật quốc tế

Sau khi Tổng thống Biden lên nắm quyền, Washington không còn nhấn mạnh lợi ích kinh tế riêng rẽ như ...

Tấm giấy thông hành để bước vào thị trường lao động

Vào thời điểm hiện tại, nhiều trường Đại học đã bắt đầu công bố phương án tuyển sinh, điểm sàn dự ki ...

Phân công công tác của Thủ tướng và các Phó Thủ tướng Chính phủ

Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 593/QĐ - TTg phân công công tác của Thủ tướng và các Phó Thủ ...

"Hà Nội phố", tôn vinh nhạc sĩ Đoàn Chuẩn, Phú Quang

Đêm nhạc "Hà Nội phố", tôn vinh tác giả Đoàn Chuẩn, Phú Quang sẽ diễn ra tại Hà Nội vào ng ...

Hội nghị toàn quốc tổng kết Đề án đơn giản hóa TTHC, giấy tờ công dân sẽ diễn ra vào sáng 23/4

Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết Đề án tổng thể đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công ...

Chậm nhất ngày 3.5 công bố danh sách chính thức người ứng cử đại biểu Quốc hội & HĐND các cấp

Cho đến ngày 18.4, các cấp từ Trung ương đến địa phương đã hoàn thành việc tổ chức hội nghị hiệp thư ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 17

Báo Văn nghệ số 17 ra ngày 24-4-2021 có các nội dung sau: ...

Bảo tồn, phổ biến tác phẩm văn học tiêu biểu của các dân tộc thiểu số

Bộ VHTTDL đã ban hành Quyết định số 1391/QĐ-BVHTTDL về việc tổ chức lớp tập huấn về kỹ năng, phương ...

"Edip làm vua" tham gia "Liên hoan các trường đào tạo nghệ thuật sân khấu châu Á lần thứ VI năm 2021"

"Edip làm vua" của nhà viết kịch Sophocles là một kiệt tác của sân khấu Hy Lạp cổ đại và t ...

NSƯT Bùi Công Duy trình diễn độc tấu trong "The Great German Three B’s"

NSƯT Bùi Công Duy cùng Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội (Hanoi Philharmonic Orchestra) và Dàn nhạc Giao hư ...

Khai mạc Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam 2021

Tối 16-4, tại Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) diễn ra lễ khai ...