Một số hiểu lầm khi sử dụng tiếng Việt (Tiếp theo)


2. Đặc vụ

Ngày nay, trên truyền thông người ta rất hay dùng từ Đặc vụ để chỉ người của Cục điều tra liên bang Mỹ (FBI) cũng như công an mật nói chung. Thí dụ “Đặc vụ của Việt Nam đã bắt Trịnh Xuân Thanh tại Đức”.

Trong tiếng Việt, đặc có nghĩa là đặc biệt, có một không hai, những nghĩa khác không liên quan đến việc ta đang bàn. Còn vụ chỉ có hai nghĩa liên quan; 1) vụ việc, 2) Vụ là đơn vị công tác thấp hơn Bộ kiểu như Vụ lễ tân Bộ ngoại giao. Như vậy, từ ghép đặc vụ chỉ có thể mang 2 nghĩa là vụ việc đặc biệt, hoặc cơ quan, tổ chức đặc biệt. Rõ ràng từ đặc vụ chẳng dính dáng gì đến nhân viên của Cục điều tra liên bang Mỹ cũng như công an mật nói chung. Công an mật nước nào chẳng có, có gì là đặc biệt! Trong trường hợp này phải gọi là mật vụ, hàm ý là người của cơ quan (điều tra) bí mật. Đánh đồng chữ mật với chữ đặc quả là buồn cười, thậm chí phản cảm.

Tôi còn nhớ là từ những năm năm mươi, sáu mươi của thế kỷ trước, ở ta chiếu nhiều phim Trung Quốc và bán nhiều truyện tranh liên hoàn do Trung Quốc xuất bản. Trong các phim, sách đó, thí dụ Bức thư lông gà chẳng hạn, có một bọn người bên phe chống Cộng của chính quyền Tưởng Giới Thạch được gọi là đặc vụ. Và tôi cũng đọc ở đâu đó lời chú thích rằng, Đặc vụ là cơ quan do chính quyền Tưởng Giới Thạch thành lập, có nghĩa là Vụ công tác đặc biệt, ám chỉ công tác chống phá Cộng sản. Từ đặc vụ bắt nguồn từ đó nhưng nhiều chục năm trôi qua, các thế hệ quên dần nguồn gốc đó, hiểu đại khái đặc vụ là mật vụ và hiểu nhầm rằng đặc và mật nghĩa cũng như nhau.

Dấu vết ý nghĩa gốc của từ đặc vụ ta có thể tìm thấy trong các Từ điển tiếng Việt. Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ xuất bản năm 2005 định nghĩa mục từ đặc vụ như sau: “1. Cơ quan đặc biệt chuyên làm nhiệm vụ do thám phá hoại các lực lượng cách mạng. 2. Nhân viên đặc vụ, mạng lưới đặc vụ”.

Theo cách trình bày Từ điển tiếng Việt ghi là có hai nghĩa nhưng thực ra nghĩa thứ hai chỉ là thí dụ của nghĩa thứ nhất chứ không có thêm nghĩa nào khác. Như vậy đặc vụ chỉ có một nghĩa duy nhất. Theo định nghĩa của Từ điển tiếng Việt thì không phải tất cả các cơ quan mật vụ là đặc vụ mà chỉ một bộ phận của mật vụ chuyên chống phá cách mạng mới gọi là đặc vụ.

Tại sao Từ điển tiếng Việt lại có thiếu sót không làm rõ ý này? Tôi cho rằng, tiếng Việt ta có rất nhiều từ Hán Việt, cho nên những người soạn từ điển Việt Nam thường tra từ điển Trung Quốc để tìm ý nghĩa. Mà từ điển Trung Quốc thì dĩ nhiên chỉ cần định nghĩa từ đặc vụ như vậy là đủ, người Trung Quốc ai chẳng biết cơ quan nào và của ai là lập ra để chống phá cách mạng, ai là cách mạng!

Ngày nay, có lẽ một số tác giả trẻ quá hăng hái tìm tòi cách dùng từ mới mẻ trong khi chưa nắm vững ý nghĩa, nguồn gốc từng từ tiếng Việt nên đã “sáng tạo” ra cách dùng từ đặc vụ để thay cho mật vụ.

(Còn nữa)

Nguồn Văn nghệ số 25/2021

Tin liên quan

Giải mã lịch sử bằng quyền năng văn học

...Vận dụng, xử lý một khối lượng sử liệu không chính thống từ nhiều nguồn để “dựng lên” bối cảnh xã ...

Một lối vào phê bình phân tâm học

Một cuốn sách hay khiến người đọc bị ám ảnh. Anh ta có thể đọc đi đọc lại mãi không chán. Và, ở mỗi ...

Định dạng con người Định dạng thơ

Triết gia, văn hào Pháp Jean-Paul Sartre từng viết: “Muốn viết mới hãy tự mô tả mình”… Tôi đọc Phươn ...

Viết lịch sử, trường hợp Đinh Phương

Giải thưởng Tác giả trẻ Hội Nhà văn Việt Nam là giải thưởng thường niên nằm trong hệ thống giải thưở ...

Vĩnh biệt nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm

Nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm đã trút hơi thở cuối cùng lúc 8 giờ 15 ngày 14-1 ở tuổi 82. Cả cuộc đời ông ...

Văn hóa và văn nghệ trong tiến trình giao lưu, hội nhập quốc tế

Từ năm 1827, trước những biến chuyển sâu sắc của thế giới, với con mắt tinh tường, đại thi hào, nhà ...

Từ “văn mẫu”, nghĩ về các loại “hình mẫu”

Gần đây, sau tuyên bố của Bộ Giáo dục & Đào tạo về “xóa bỏ văn mẫu” trong nhà trường, xã hội lại rộ ...

Văn học Việt Nam 2021: Sự trở lại của các tác phẩm kinh điển

Dịch bệnh và giãn cách khiến cho hoạt động xuất bản chịu nhiều ảnh hưởng. Văn học năm 2021 cũng chìm ...

“Giải thưởng tác giả trẻ năm nay sẽ để lại dấu ấn”

Tôi tin giải thưởng cho các tác giả trẻ năm nay sẽ để lại dấu ấn vì sự đợi chờ những người trẻ không ...

Có một “người lái đò” như thế!

Nhắc đến cô giáo Lê Thị Phương Lan, Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học hóa học, giá ...

Những trang viết chắt ra từ tình yêu thiên nhiên và cuộc sống(1)

Đỗ Đức là một họa sĩ, nhưng là một người đa tài, nên ông còn viết - viết rất nhiều và hay. ...

Xuân Hương và cái hồng nhan

Bất chấp sự mơ hồ, không chắc chắn về tiểu sử, về đời tư của nữ sĩ họ Hồ, bất chấp về những bài thơ ...