Một câu chuyện ám ảnh, tuyệt vời


 

Chú bé mặc pyjama sọc là tác phẩm văn học thành công nhất của John Boyne, một nhà văn người Ireland sinh năm 1971. Tác phẩm lần đầu tiên được xuất bản vào tháng 1 năm 2006 đã để lại nhiều ấn tượng, dư âm trong lòng người đọc và trở thành “một tuyệt tác sách nho nhỏ”- Guardian.

 

Cuốn sách kể về cuộc sống của cậu bé Bruno 9 tuổi trong chiến tranh thế giới lần thứ hai khi cậu phải chuyển từ Berlin đến Ao Tuýt sống. Đó là một cuộc sống hằng ngày như bao đứa trẻ ở nước Đức thời bấy giờ với bố, mẹ và cô chị Gretel 12 tuổi. Và mọi thứ đã thay đổi khi cậu bé Shmuel xuất hiện, tạo nên một tình bạn đặc biệt, trong sáng, ấm áp lấy đi nước mắt người đọc.

Cậu là bạn thân nhất của tớ, Shmuel ạ, bạn thân nhất đời của tớ” - đây chính là lời khẳng định mãnh liệt của tình bạn giữa hai cậu bé chín tuổi là Bruno và Schmuel. Nếu bắt đầu đọc truyện, ta sẽ tin chắc rằng tình bạn này không thể tồn tại: tình bạn giữa con trai một “Ngài Chỉ huy” người Đức và một cậu bé Do Thái người Ba Lan đang bị giam giữ tại trại tập trung Ao Tuýt. Nhưng không phải như vậy, hai đứa trẻ ấy đã vượt qua tất cả, vượt qua những “hàng rào” hữu hình hay vô hình đang ngăn cách họ, vượt lên những ý nghĩa về các kí hiệu trên băng tay áo của họ, Bruno và Schmuel đã cùng chia sẽ với nhau từ đồ ăn, thức uống cho tới những bí mật riêng tư của hai đứa trẻ, họ giúp đỡ nhau từ những việc nhỏ nhất. Hình ảnh nhân hóa “hàng rào” thật khiến cho người đọc phải suy ngẫm. Đó không chỉ là hàng rào sắt ở trại tập trung mà còn là hàng rào của giai cấp, tư tưởng. Chính nó đã ngăn không cho hai đứa trẻ được chơi bóng đá, trốn tìm với nhau, là thứ ngăn cách Schmuel với thế giới bên ngoài nhưng chính nó cũng đã ngăn không cho những con người vô tội được sống bình đẳng. Và những hàng rào này không chỉ có ở đây mà có ở khắp nơi trên thế giới. Nó là hàng rào mà mỗi con người cần phải vượt qua để tìm thêm một giá trị mới của cuộc sống. Và Bruno đã làm được, em đã vượt qua mọi rào cản để có được một tình bạn đáng quý. Chính điều này đã sưởi ấm tâm hồn cậu bé chín tuổi trong suốt quãng thời gian cô đơn ở Ao Tuýt. Chi tiết hai cậu bé nắm tay nhau trong phòng hơi ngạt “cậu cầm lấy bàn tay bé nhỏ của Schmuel siết thật chặt” làm người đọc cảm thấy vừa đau đớn những cũng thật ấm áp. Tình bạn giúp hai đứa trẻ vượt qua mọi nỗi sợ hãi, cô đơn. Chi tiết này cũng làm cho “cuốn sách này khó lòng nhẹ nhàng mang lại giấc ngủ ngon” - Observer. Cách tác giả để hình ảnh này kết thúc truyện càng làm cho tình bạn ấy trở nên mãnh liệt, kéo dài mãi mãi, không gì có thể chia cắt được. Chỉ một cái nắm tay nhưng đã làm bừng sáng nên tình ban giữa cái xã hội đen tối thời bấy giờ.

Xuyên suốt mạch truyện chính là bức tranh về xã hội nước Đức thời chiến tranh thế giới thứ hai qua cái nhìn của cậu bé Bruno. Vì được cảm nhận qua con mắt và tâm hồn một đứa trẻ chín tuổi nên giọng văn trong tác phẩm có phần nào nhẹ nhàng hơn so với một số tác phẩm khác nhưng trong đó vẫn ẩn chứa thực tại đen tối, đáng sợ về Đức quốc xã. Hình ảnh đối lập giữa Bruno và Schmuel: hai đứa trẻ sinh cùng ngày cùng tháng cùng năm, chỉ bị ngăn cách bởi một hàng rào mà là hai số phận khác nhau hoàn toàn. Một Bruno khỏe mạnh được tự do học tập và chơi đùa, chưa từng phải tiếp xúc với những sự đáng sợ trong công việc mà bố cậu đang làm. Trong khi đó Schmuel lại gầy còm, xanh xao, chưa từng được đi học, ngày nào cũng khoác lên mình pyjama sọc khiến cậu trở thành một tù nhân, bị quản thúc, mất gia đình và ngày nào cũng phải chứng kiến những việc làm độc ác trong trại tập trung. Và Bruno chỉ là đại diện cho một tầng lớp nguời Do Thái thời bấy giờ. Họ cũng bị tước đi quyền con người, phải sống như những tù nhân, đầy bế tắc, không lối thoát. Họ bị chia cắt khỏi gia đình, khỏi những người thân yêu nhất. Họ thậm chí bị đóng dấu, bị coi rẻ, bị xem như một thứ dịch bệnh. Cùng lúc đó người dân Đức cũng không lấy làm hạnh phúc hay tự hào gì khi sống như vậy. Bố mẹ Bruno luôn không cho cậu lại gần trại giam, có lẽ vì hi vọng cậu bé không phải chứng kiến sự tàn sát đó. Hay hình ảnh người mẹ khi bà chỉ mong mọi chuyện sớm kết thúc để bà được rời khỏi Ao Tuýt, được trở về sống một cuộc sống bình thường. Họ có đứng lên phản đối không? Câu trả lời là có. Như khi bà nội của Bruno phản đối chuyện bố cậu bé làm chỉ huy trại tập trung. Khi đọc truyện, người đọc không khỏi ấn tượng với “plot twist” ở cuối truyện. Chi tiết làm cho câu chuyện đang nhẹ nhàng bỗng trở nên gay cấn rồi đầy đau thương và nước mắt. Bên cạnh đó, nó cũng nêu ra luật nhân quả trong cuộc sống: ông bố cướp đi quyền được làm người của bao nhiêu số phận vô tội nên chính ông đã phải trả giá bằng cái chết của cậu con trai duy nhất. Và để rồi sau đó khi ông bị tước đi chức quyền, ông lại hoàn toàn hạnh phúc với điều đó. Có lẽ bởi ông đã quá mệt mỏi với xã hội tối tăm không lối thoát cho cả hai bên: người Đức và người Do Thái. Tác phẩm còn ẩn chứa trong đó sức tố cáo, sự lên án về tội ác của Đức quốc xã.

Với một giọng văn nhẹ nhàng, sâu lắng, tác phẩm tuy viết về trẻ em nhưng lại mang đến một bài học sâu sắc cho mọi lứa tuổi. Khoảng 250 trang truyện không phải là quá dài cho một tác phẩm văn học nhưng nó đủ để khiến cho Chú bé mặc pyjama sọc trở thành “một câu chuyện ám ảnh, tuyệt vời” - The Bookseller.

Nguồn Văn nghệ số 24/2018

Tin liên quan

Lỗ Tấn với văn học Nga và Xô viết

Nhiều nhà văn Trung Quốc đã chịu ảnh hưởng của văn học Nga và văn học Liên Xô, nhưng nói về mối quan ...

Thổi hồn vào ký

...Hoàng Phủ Ngọc Tường “đã chọn bút ký là thể loại văn xuôi tiêu biểu… (là) duy nhất và không thể t ...

Hội sách xuyên Việt, góp tiếng nói chống sách giả, sách kém chất lượng

Nhằm lan tỏa giá trị của văn hóa đọc, đồng thời góp phần chống nạn sách giả bán tràn lan khiến người ...

Hội nghị triển khai công tác Văn học năm 2021: Đẩy mạnh xã hội hóa để có những tác phẩm văn học đỉnh cao

Sáng ngày 14/4 tại trụ sở Hội Nhà Văn Việt Nam, BCH Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức Hội nghị triển k ...

Nhạc sĩ Doãn Nho: U90 vẫn sung sức lạ thường

Trong số các nhạc sĩ được Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật còn sống (Phạm Tuyên, Trọn ...

''Sách và Trí tuệ Việt'' thúc đẩy nền văn hóa đọc

Kênh “Sách và Trí tuệ Việt” hướng đến phục vụ từ xa cho người đọc không có điều kiện tiếp xúc với sá ...

"First Person Singular" của Murakami ra mắt vào tháng 4

"First Person Singular" gồm 8 truyện ngắn viết về thế giới nội tâm của đàn ông bắng tiếng ...

Dạo bến sông thơ

Khi Nguyễn Thế Hùng ra mắt tập thơ đầu tay Mượn lửa mặt trời, không ít bạn văn, độc giả ngỡ ngàng bở ...

Một trường lực văn chương

Tôi “gặp” nhà thơ Anh Chi lần đầu vào mùa thu năm 1977, trên trang nhất báo Văn nghệ với hai bài thơ ...

Ấn bản ‘Superman’ xuất bản năm 1938 được bán với giá kỷ lục

Theo công bố của công ty ký gửi và đấu giá trực tuyến ComicConnect.com ngày 6/4, ấn bản Action Comic ...

Chúc mừng các tác giả đoạt giải Cuộc thi Thơ (2019 -2020) trên báo Văn nghệ

Cuộc thi Thơ do Báo Văn nghệ tổ chức kéo dài trong 2 năm ( 2019 - 2020) đã thu hút trên 3.500 tác gi ...

B. Brecht: Người không chết trong một nền văn học nhân bản

Tôi được đọc B. Brecht lần đầu tiên vào giữa thập niên sáu mươi, lúc đang học tại Viện Goethe ở Muen ...