Ly Hoàng Ly, từ Lô lô đến 0395A.ĐC


Tôi thật sự choáng ngợp trước những gì mình chứng kiến từ Trung tâm Nghệ thuật đương đại The Factory vào một sáng tháng tám này. Triển lãm cá nhân của Ly Hoàng Ly thuộc dự án đang tiếp diễn “0395A.ĐC”, đã cho thấy sự vạm vỡ và đa dạng của việc cơi mở và dần xóa nhòe đường biên nghệ thuật của truyền thống và hiện đại. Trong triển lãm, ta không chỉ bắt gặp sự kết hợp giữa văn bản và điêu khắc, thơ ca và trình diễn, âm thanh và nghệ thuật công cộng… mà những hàm ý ẩn sâu còn đạt đến mức độ tinh tế hiếm thấy. Chính vì vậy mà trong tôi chợt ẩn hiện, chợt vang vọng những câu thơ của Ly từ thời Lô lô mới xuất bản - như một hiện tượng thơ; có lẽ đó là máu, những dòng máu ban đầu đang phình to, cuộn chảy trong thực thể cao lớn 0395A.ĐC ngày nay.

 

Tác phẩm của Ly Hoàng Ly tại triển lãm

 

Từ thơ

đến nghệ thuật đương đại:

“Công chúng chính là điểm đến của tác phẩm”, Ly đã nói và đã sáng tạo đúng như thế trong lần triển lãm này trên tinh thần khẳng định hướng đi của mình, không chỉ để nhấn mạnh tính tương tác nó còn là sự nối kết đa chiều. Khi và chỉ khi người xem tác phẩm nối kết mình với tác phẩm trong chất vấn các chiều có thể, tưởng tượng với khả năng có thể và dùng kiến thức về môn nghệ thuật công cộng này để suy tư, tri nhận những điều có thể về đời sống thì tác phẩm mới bắt đầu được kích hoạt. Lúc bấy giờ cuộc đại tự sự sẽ hiện lên, sẽ vang lên, không chỉ lịch sử tái hiện mà còn là những lề thói kiến tạo ra nó được mường tượng rõ nét. Có gì đó gần với sự hy sinh tận cùng, vật vã tận cùng của tác giả, có gì đó như ngọn lửa đã bùng lên tối đa, đã thiêu cháy và vắt kiệt, đã nghiền vụn và sắp xếp lại bên trong con người nghệ sĩ với ý thức sáng tạo vạm vỡ này. Và tôi lại nhớ như in một giọng thơ đã thành ký ức của những con người văn nghệ thân quen, từ những năm Ly còn là một cô bé:

“Cắt đêm thành từng mảnh nhỏ

Rồi khâu đêm lại bằng tóc

Tóc thưa dần thưa dần

Những đường rãnh trắng hếu đưa ta

          đi hết đêm này đến đêm khác

Cho đến khi đầu trọc

Cắt ta ra từng mảnh nhỏ

Rồi khâu ta bằng hết đêm này

          đến đêm khác

Cho đến khi trắng hếu đêm.”

          (Cắt- Trích tập Lô lô)

Trong những năm gần đây, Ly Hoàng Ly được biết đến nhiều bởi cộng đồng nghệ thuật trong nước và quốc tế. ht và thực tập tại Joan Flasch Artists’ Book Collection, SAIC.

Một tờ báo uy tín trong lĩnh vực này nhận xét về Ly: “Tiếp cận nghệ thuật qua lăng kính liên kết đa ngành và đa phương pháp, qua thực hành của mình, Ly Hoàng Ly đặt ra những chất vấn về thân phận con người nói chung: Về bản chất biến thiên của căn tính và lịch sử, về tính thích ứng và khả năng chấp nhận, và những vấn đề chung như sự chia rẽ và tính đoàn kết, thích ứng và chấp nhận”.

 Một số triển lãm khá ấn tượng của Ly Hoàng Ly: “Căn tính đối kháng với Toàn cầu hoá” (Gallery Quốc gia, Bangkok, Thái Lan; Bảo tàng Đại học Mỹ thuật, Chiang Mai, Thái Lan; và Bảo tàng Dahlem, Berlin, Đức, 2004), “Transpop: Korea Vietnam Remix” (Trung tâm Nghệ thuật Arko, Seoul, Hàn Quốc; Trung tâm Nghệ thuật Yerba Buena, San Francisco, Mỹ; và Sàn Art, TP. HCM, 2007), “Kết nối: Nghệ thuật Việt Nam” (Ifa Gallery, Berlin & Stuttgart, Đức, 2009), “Con người với Không gian” (Richard Gray Gallery, Chicago, Mỹ, 2012), “Phẳng Chung thuỷ” - cộng tác với giáo sư toán Ngô Bảo Châu (Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán, Hà Nội; Thư viện sách nghệ sĩ Joan Flasch, SAIC, Chicago; và North Branch Projects, Chicago, Mỹ, 2014). Tác phẩm của Ly Hoàng Ly có mặt tại năm thời kỳ Đổi mới (1986-2016)” và “Vietnam Eye: Nghệ thuật đương đại Việt Nam” (Hà Nội, Việt Nam).

Nhà - thuyền - nước

và những chuyển động

Triển lãm gồm 9 tác phẩm được xếp từ 0 đến 8:

Phần 1, Thuyền nhà thuyền (12 khối thép, tổng trọng lượng 21 tấn, cao 3,8m,  dài 7,2m, rộng 6,9m). Trên đỉnh mang cấu trúc dáng hình con thuyền. Trụ đáy mang dáng hình ngôi nhà. Và ngược lại.

Tác phẩm soi rọi khắp không gian này mang trong mình toàn bộ suy tư, ý niệm và nền tảng triết lý của cả triển lãm.

Phần 2, Thuyền nhà thuyền (Thép, sắt, gỗ. Mở ra với hình hài ngôi nhà. Đóng lại với hình hài con thuyền. Khúc giữa xếp gấp, trải ngang theo đường chân trời như những đợt sóng. Rải rác trên bề mặt những đợt sóng ấy, ẩn hiện những ghi chép về hành trình của sự mất mát (mái ấm và người thân), của sự sợ hãi (trước cái chết và cái chưa biết, chưa thấy) và của sự lạc chốn (của căn tính và cội rễ) trên quãng đường lênh đênh trên biển. Xuyên suốt lịch sử loài người vì những lý do mâu thuẫn thăng trầm, thiên tai vì sự sống còn, vì đau thương, đã không ngừng giương buồm vượt sóng gió đại dương để kiếm tìm nơi nương náu mới, đôi khi lao vào những thế giới chưa được biết, chưa được thấy. Trên quá trình này, căn tính, văn hóa và cảm thức thuộc về một nơi chốn của họ bị tách rời; ký ức về thời gian, không gian và lịch sử của họ bị chuyển dịch; vì thế liên tục hình thành và biến đổi.

Sự điệp lại của cùng nội dung củng cố sức mạnh của sự trùng hiện và sự hồi tưởng như một lời gợi nhắc rằng quá khứ phải được ghi nhớ, hiện tại phải được chất vấn.

Các phần còn lại: Từ 0395A.ĐC (gỗ và các đồ vật), Cảnh (Vàng lá, bạc lá, chì, mực, acrylic, sơn mài trên toan 21 đơn vị, mỗi đơn vị 76 cm x 76 cm), Tôi uống nước (Video performance), Tôi là đá (Video performance),  đến Mô hình Thuyền nhà thuyền... Tất cả tạo thành một quần thể gắn chặt, hỗ trợ và mở rộng trường liên tưởng cũng như tạo được những chuyển động cần thiết trong mạch tư duy của thưởng lãm.

0395A.ĐC và dư luận 

Trong triển lãm, tôi đã gặp khá nhiều người xem trẻ, là các trí thức đến từ trong và ngoài nước. Hầu hết người xem đều chạm được một hoặc nhiều góc nhìn về tác phẩm. Những di chuyển, chuyên chở, tiếp nối, mất mát và cả những đứt đoạn trong trí nhớ lịch sử... chính là bản chất đời sống. Tất cả được tái hiện một cách cô đọng ở đây. Nó không được bố trí ngoài trời như các cuộc triển lãm khác mà đặt trong không gian hẹp của Trung tâm nghệ thuật đương đại, điều này nói lên rằng: Sự khao khát bứt phá, khao khát tự do, khao khát vượt thoát các quy định, khao khát phá vỡ các ranh giới... nhưng chưa được, tất cả vẫn còn bị nhốt kín.

Nghệ thuật đương đại như thế này chính là xu thế thời đại, tôi hiểu họa sĩ Ly Hoàng Ly đang tìm cách nói được nhiều hơn qua cái đẹp, từ cái đẹp, trong cái đẹp và khao khát ấy đã được mọi người đón nhận.

Bất ngờ lớn nhất với tôi tác phẩm với hình thức sắp đặt này tuy mới mẻ ở Việt Nam nhưng không hề khó hiểu đối với người Việt. Bạn Lê Quang Hải (Sinh viên khoa Mỹ thuật công nghiệp, trường Đại học Văn Lang) nhận xét:  Triển lãm đã gợi lên một trường liên tưởng khá rộng, khá sâu! Biểu tượng chính về thuyền, nhà và con sóng trườn ngang muốn nhấn mạnh các bước chuyển bản chất của đời sống, chưa hẳn là phát triển, có thể chỉ là sự dịch chuyển, ngay những biến động dù nhớ hay là quên cũng nằm lọt thỏm trong sự dịch chuyển quy luật đó mà thôi.

Ở một góc nhìn khác, bạn Vũ Tony (Sinh viên Giáo dục học tại Mỹ) đánh giá: Có lẽ tác tác giả muốn kể lại câu chuyện đời sống, câu chuyện văn hóa, câu chuyện lịch sử... Tất cả chông chênh, tưởng liền mạch nhưng luôn bị gián đoạn, tưởng con người sẽ nhớ hết nhưng kỳ thực những khoảng trống quên lãng trong đời sống cũng nhiều bằng những điều nhớ được, mà có khi những vùng trống ấy lại tạo thành một loại giá trị khác của đời sống. Tôi đánh giá cao tác phẩm này, nhất là trên mặt bằng mỹ thuật đương đại ở Việt Nam.

Với Bill Nguyễn (Trợ lý Giám tuyển tại Factory, đồng sáng lập và đồng Giám tuyển Không gian nghệ thuật Manzi - Hà Nội và giám tuyển của triển lãm này) thì tất nhiên đây là những nhận xét chuyên nghiệp: “Xuyên suốt triển lãm, một số yếu tố thị giác đặc biệt - chẳng hạn như hình ảnh con thuyền, ngôi nhà và nước - được điệp lại (làm rõ), phóng lớn (nâng tầm quan trọng) rồi thu nhỏ (hạ tầm) trong khi các yếu tố khác - như tên người, địa danh và quốc gia - lại được đặt ở những vị trí khuất tầm mắt (làm mờ) hay hoàn toàn bị che phủ (ẩn giấu đi). Tính chất đứt gãy, thậm chí có phần bạo lực, của các cặp hành vi phóng lớn/ thu nhỏ, cường điệu/ giảm nhẹ, gạch bỏ/ chú trọng, hình dung thứ chưa được thấy/ giải thị hiện thứ không thể nhìn thấy, trở thành cơ chế giúp ta định vị và di chuyển trong 0395A.ĐC. Nghệ sĩ Ly Hoàng Ly tháo gỡ mối ràng của các yếu tố thị giác, ẩn mờ những gì không được biết, sau đó lại lật tỏ chính những che trốn của mình. Sắc bén bình luận cách thức mà lịch sử được ghi nhớ và lưu hành, cô tháo dỡ nó, lộn trái nó, buộc nó đối diện chính mình”.

Nghệ thuật công cộng không chỉ đơn giản là một phương diện của cảnh quan, nó mở rộng tới việc khảo cứu xem xét các ý tưởng dấn thân gắn kết của cá nhân và cộng đồng, của ngữ cảnh và sự tái tạo ngữ cảnh, kích thích sự trao đổi ý tưởng và căn cước trong lòng một cộng đồng.

Triển lãm của Ly Hoàng Ly là triển lãm đa phương tiện bao gồm: Tranh, điêu khắc, installation, video performance, điêu khắc mang tinh thần nghệ thuật công cộng (public sculpture) và sách nghệ sĩ... Với một vẻ đẹp hoành tráng, đa chiều, nói lên nhiều điều, nhiều góc độ về đời sống, lịch sử, văn hóa.

Theo tôi, đây là một dấu ấn quan trọng trong đời sống mỹ thuật nước nhà, nó góp phần mở rộng đường biên nghệ thuật và tạo các mối giao thoa cần thiết cho nền mỹ thuật nước nhà. Riêng với nhà thơ - họa sĩ Ly Hoàng Ly, xin chúc mừng Ly đã có một bước tiến vượt bậc từ cuộc đối thoại sắc bén, đa chiều và vạm vỡ như cuộc triển lãm này!

Cũng cần bày tỏ thêm một ước muốn nho nhỏ: Mong thay những tác phẩm nghệ thuật công cộng của nghệ sỹ Việt Nam sẽ được chú ý đầu tư từ khâu quy hoạch đô thị để không chỉ đáp ứng cho nhu cầu đời sống và hưởng thụ của người dân mà còn tạo ra sức thu hút du lịch có lợi cho quốc gia.

 

Nguồn Văn nghệ số 49/2017

Tin liên quan

Vở múa đương đại 'Mùa xuân thiêng liêng'

Vở múa đương đại 'Mùa xuân thiêng liêng' ...

Liên hoan Chèo toàn quốc

Liên hoan Chèo toàn quốc sẽ diễn ra từ ngày 14 đến ngày 28/9 tại TP Bắc Giang. Liên hoan do Cục Nghệ ...

Chương trình hòa nhạc mang tên “Thu yêu thương”.

chương trình hòa nhạc mang tên “Thu yêu thương”. ...

Nghệ sĩ Pháp đưa Truyện Kiều lên sân khấu nhạc kịch

Vở nhạc kịch "Kim Vân Kiều" sẽ được giới thiệu tới khán giả Việt Nam vào tối 20 và 21-9 tạ ...

" Kiều trên sân khấu múa rối thử nghiệm"

Thân phận nàng Kiều là vở diễn được Nhà hát Múa rối Việt Nam tập trung đầu tư dàn dựng để tham dự Li ...

Giám đốc Mega GS Vũ Thị Bích Liên: Phim truyền hình phải gai góc hơn

Phim truyền hình Việt thời gian qua có những chuyển biến tích cực, không chỉ lấy lại niềm tin nơi kh ...

10 tỉnh, thành tham dự Liên hoan trình diễn di sản văn hóa phi vật thể

Trong các ngày từ 12-14/9, tỉnh Tuyên Quang tổ chức Liên hoan trình diễn di sản văn hóa phi vật thể ...

"Thưa mẹ con đi" tranh giải tại Liên hoan phim Quốc tế Busan lần thứ 24

“Thưa mẹ con đi”- bộ phim điện ảnh đầu tay của đạo diễn Trịnh Đình Lê Minh chính thức được mời tham ...

Đêm nhạc cổ điển đặc sắc của nghệ sĩ piano người Pháp gốc Việt Kim Barbier

Đêm nhạc cổ điển đặc sắc của nghệ sĩ piano người Pháp gốc Việt Kim Barbier ...

Triển lãm "Hoàng đế Thiệu Trị với đời sống văn hóa - mỹ thuật cung đình Huế"

Từ ngày 5/9 đến ngày 25/12/2019 tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế sẽ diễn ra triển lãm chuyên đề &qu ...

Chiến tranh nhìn từ Đôi mắt

Vở kịch “Đôi mắt” do Nhà hát Kịch Hà Nội dàn dựng đã “thắng lớn” tại Liên hoan sân khấu quốc tế 2019 ...

Triển lãm những bức ảnh đẹp về Quân khu 7 thực hiện Di chúc của Bác

Triển lãm những bức ảnh đẹp về Quân khu 7 thực hiện Di chúc của Bác" cho biết: "Lực lượng ...