Lại bàn về Học và Thi


Ngày 24-9-2018, giải trình trước Ủy ban Văn hóa - Giáo dục thanh thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo Phùng Xuân Nhạ có nói: “... tới đây, cách tiếp cận của đề thi không phục vụ mục tiêu kỳ thi 2 trong 1 nữa, mà phục vụ đánh giá thực chất chất lượng dậy và học THPT. Thực hiện tốt được kỳ thi này, chất lượng giáo dục phổ thông sẽ tốt lên” (theo Dân trí).

I. Không biết Dân trí đã chính xác chưa mà đọc mãi, chúng tôi vẫn không rõ ông định nói gì! Thế thì “Cách tiếp cận đề thi” tới đây, hay “Đề thi” tới đây, sẽ “không phục vụ mục tiêu kỳ thi 2 trong 1 nữa, mà phục vụ đánh giá thực chất chất lượng dậy và học THPT”? (Vì rõ ràng, “Cách tiếp cận của đề thi” hiển nhiên không phải là “Đề thi”!). Và, vì khó hiểu như thế, nên chúng tôi đành cố thử diễn đạt lại lời Bộ trưởng bằng hai cách, không biết có cách nào trúng ý Bộ trưởng không:

1. “Tới đây, Bộ Giáo dục & Đào tạo vẫn sẽ tổ chức các kỳ thi 2 trong 1 hằng năm như mấy năm qua, nhưng đề thi trong các kỳ thi ấy sẽ chỉ được soạn nhằm đánh giá thực chất chất lượng dậy và học THPT và kết quả thi sẽ chỉ được dùng để xét cấp bằng tốt nghiệp PTTH, chứ không còn cõng thêm việc xét tuyển vào đại học, cao đẳng như cũ nữa”.

2. “Tới đây, Bộ Giáo dục & Đào tạo sẽ không tổ chức các kỳ thi 2 trong 1 như mấy năm qua nữa. Chúng sẽ chỉ là các kỳ thi tốt nghiệp PTTH quốc gia hằng năm. Vì thế, đề thi trong các kỳ thi này sẽ chỉ được soạn nhằm đánh giá thực chất chất lượng dậy và học THPT hằng năm và kết quả thi thì chỉ được dùng để xét cấp bằng tốt nghiệp PTTH cho thí sinh mà thôi”.

Nhưng như vậy thì lại xuất hiện các vấn đề khác:

- Nếu cách diễn đạt lại thứ nhất của chúng tôi là đúng, thì việc giữ lại các kỳ thi 2 trong 1 không còn là việc nhất thiết phải làm nữa, bởi nó bắt đầu mâu thuẫn với chủ trương cải tiến/bảo vệ - đến mức định “luật hóa” - các kỳ thi 2 trong 1, của chính Bộ Giáo dục & Đào tạo lâu nay. Và, thế thì đâu là ý định thực của Bộ?

- Nếu cách diễn đạt lại thứ hai của chúng tôi là đúng, thì rõ ràng chúng ta hoàn toàn không cần vương vấn gì với các kỳ thi 2 trong 1 kia nữa, thi tốt nghiệp THPT là mặc định. Và, chuyện tuyển sinh vào đại học cao đẳng tới đây sẽ là một câu chuyện khác.

(Vả lại, bây giờ mới nói chuyện “luật hóa” kỳ thi THPT quốc gia thì có quá muộn không? Vì, chính chương trình phổ thông bắt buộc lâu nay, vốn đã “buộc” học sinh phổ thông ta phải thi tốt nghiệp rồi, tức là kỳ thi ấy thực ra đã được “luật hóa” lâu rồi).

Tóm lại, dù nói theo cách nào, thì các kỳ thi THPT quốc gia hằng năm tới đây, thực chất sẽ chỉ là các kỳ thi tốt nghiệp PTTH. Và, theo chúng tôi, bước đầu như thế là tốt, dù còn rất nhiều việc phải làm.

II. Trong đoạn “trích” trên từ Dân trí, còn có câu: “Thực hiện tốt được kỳ thi này, chất lượng giáo dục phổ thông sẽ tốt lên”.

Thực ra, thay đổi/sửa sang các kỳ thi THPT quốc gia hằng năm, dẫu sao, cũng chỉ là chữa “phần ngọn” của giáo dục phổ thông nhằm kiểm định tốt hơn, chất lượng dậy/học PTTH hằng năm và cấp bằng tốt nghiệp cho các thí sinh vượt qua kỳ thi ấy. Chữa “phần gốc” của giáo dục phổ thông mới là “việc trọng”. Nếu muốn nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, theo thiển ý của chúng tôi, có mấy “việc trọng” cần làm:

1. Về tổ chức: Nên tách cái “gốc” Giáo dục ra khỏi cái “cây hai gốc” Giáo dục-Đào tạo hiện nay để thành ra Bộ Giáo dục. Bộ Giáo dục lo cho nhiều triệu người Việt dưới 18 tuổi hằng năm, đều “được học hành” để “thành người” -  trưởng thành - có đủ sức khỏe và trình độ văn hóa phổ thông, sẵn sàng tham gia vào “xã hội người lớn” để sống, lao động và học tập ở mức/bậc cao hơn, chẳng đã rất nặng nề và vẻ vang sao? Từ đó, họ không mà người lớn càng không, còn bao giờ phải lo về việc thi 2 trong 1 hay 1 trong 2 phiền phức/dấp dính nữa. Họ đã được “Học gì thi nấy” rồi! Họ đã được thoát vòng “Thi gì học nấy” rồi! Họ đã thôi “Học lệch”, “Luyện thi”... rồi. Hằng năm, họ đã không phải đồng loạt sống chết chen nhau qua cổng trường đại học nữa! Trên cái nền toàn diện đông đảo ấy, những người khá/giỏi, bằng nhiều cách, sớm muộn gì thì cũng sẽ ngẩng cao đầu bước vào các giảng đường sau bậc phổ thông. Mọi đời đều thế, mọi nước đều thế.

2. Về chương trình: Nhất định phải “giảm tải”. Cơ sở để “giảm tải” (mà vẫn tăng chất lượng giáo dục) là gì? Chúng tôi xin có vài thiển ý:

Địa là nơi để Người sinh tồn/phát triển.

Sử là dấu vết, công tích, nhân phẩm, kinh nghiệm; là ái- ố- nộ- hỷ- ai- lạc của Người trên thực Địa.

Văn (ở bậc phổ thông, không trùng khít với “Văn học” mà trước hết, là Tiếng Việt), chính là Người. Người dùng Văn để giao tiếp, để truyền dạy, để làm Sử - Địa thành Văn, tức cũng là thành Người. Vì thế, nhất định phải coi trọng việc dậy và học Văn - Sử - Địa. Dậy tốt, học tốt Văn - Sử - Địa, ta sẽ bỏ được ít nhất là 2 môn (cũng tức là bỏ được 2 bộ sách giáo khoa) Đạo đứcGiáo dục công dân. Giáo dục ngoài lời mạnh hơn rất nhiều so với Giáo dục bằng lời. Không nên lấy việc rao giảng chung chung thay cho việc cung cấp gương mẫu (có ai không gương mẫu mà thiên hạ lại nghe lời không?).

Sách giáo khoa của 3 môn này, các bậc thầy trong nước phải làm, sao cho đủ “lượng” để không nặng vai, sao cho đủ “chất” để không non trí (vừa với yêu cầu giáo dục phổ thông).

Còn sách giáo khoa các môn Toán - Lý - Hóa - Sinh thì tốt nhất là ta nên chọn nhập (mua) từ một nước có nền giáo dục hàng đầu trên thế giới, bằng tiếng Anh, rồi dịch ra để dậy. Thế là học sinh ta sẽ được học các bộ môn ấy tương đương với học sinh các nước tiên tiến, đỡ buộc phải du học. Một số sách này sẽ được in song ngữ Việt - Anh. Thế là học sinh ta, nếu ai muốn, có thể học cả tiếng Anh thuộc các bộ môn kia (kết hợp với một số tiết tiếng Anh giao tiếp, chúng tôi tin là tốc độ và trình độ tiếng Anh của học sinh ta sẽ cao hơn hẳn). Học ngoại ngữ với “giáo cụ trực quan” như vậy, tập dùng ngoại ngữ trong khi học như vậy, bao giờ cũng tốt hơn là học ngoại ngữ “chay”.

Ngoài 7 môn học chính khóa như vừa nói, mỗi trường đều có các CLB cho các môn không chính khóa: Thể thao - Văn học - Nghệ thuật - Tin học - Ngoại ngữ (chẳng hạn), để học sinh chọn sinh hoạt/học tập theo năng khiếu/sở thích/nhu cầu của họ, qua đó mà luyện kỹ năng cá nhân, kỹ năng làm việc theo nhóm, tiến thêm đến mục tiêu toàn diện Đức - Trí - Thể - Mỹ, mà lại rất thoải mái, vui vẻ (vì được tự nguyện). Khi đó, Bộ cũng không còn cái nỗi lo dai dẳng rằng, không biết làm sao cho có đủ giáo viên thể chất, âm nhạc, hội họa... ở mọi trường phổ thông nữa. Trong thực tế, các môn không chính khóa mà bắt học sinh học đồng loạt thì không bao giờ có hiệu quả cao, vì không bao giờ và ở đâu, mọi học sinh lại có năng khiếu/sở thích/nhu cầu giống nhau (ví dụ: Bắt đại trà một loạt 100 học sinh cùng học âm nhạc, chắc là có đến 70-80 em phải chịu ấm ức rồi!).

Khi ta “giảm tải” các môn chính khóa được như vậy rồi, khi ta biến được các môn không chính khóa thành các CLB tự nguyện như vậy rồi, học sinh ta sẽ có thêm thì giờ mà hồn nhiên, ít phải “học thêm”; thầy cô giáo chúng cũng ít phải “dậy thêm”, thực ra là ta đã “giảm tải” được một lần nữa cho toàn bộ hệ phổ thông, lại góp phần đầy lùi các tiêu cực khác trong dậy và học. Cùng với đó, ta cũng đã “giảm tải” được cho mọi phụ huynh học sinh nữa - cả về tâm sức, tiền bạc và thì giờ. Các thầy cô dậy các “môn phụ” cũng không còn buồn vì môn của mình luôn bị coi là “công dân hạng hai” nữa. Bây giờ họ sẽ được tôn trọng hơn vì được tham gia tích cực vào việc phát hiện và nâng đỡ các năng khiếu/thiên tư/sở thích đặc biệt trời ban cho các học sinh của mình.

Đến kỳ thi tốt nghiệp THPT hằng năm, theo nguyên tắc “Học gì thi nấy” (để có chất lượng giáo dục toàn diện), các thí sinh sẽ chỉ phải thi một số môn chính khóa (do Bộ chọn), cần thì sẽ có điểm “cộng thêm” từ các môn không chính khóa/năng khiếu khác.

(Nói thêm: Trong khi đó, cái “gốc” Đào tạo còn lại từ “Cái cây 2 gốc” Giáo dục-Đào tạo trước đây, sẽ trở thành Bộ Đào tạo nhân lực - nhiều nước có Bộ Nguồn nhân lực đó thôi. Bộ này, căn cứ vào kế hoạch nhà nước, thực tiễn nền kinh tế, nhu cầu/xu thế phát triển học vấn, thị trường lao động trung hạn/dài hạn... mà xây dựng mô hình/bản đồ đào tạo nhân lực, giúp các trường/cơ sở đào tạo thuộc quyền mình, tuyển sinh và đào tạo nhân lực sau phổ thông tương hợp với nhu cầu trung/dài hạn của nền kinh tế nước nhà, với xu thế của thời đại, một cách khoa học và chủ động hơn hẳn trước v.v... như chúng tôi đã trình bày ở “Thư ngỏ...” lần trước. Như vậy, nhiệm vụ/vai trò của bộ này cũng chẳng đã là rất nặng nề và vẻ vang sao? “Thi gì học nấy”, tùy các trường, giờ lại càng đắc địa! Học thẳng hay học theo học phần ở đây, cũng là đắc địa!).

Nguồn Văn nghệ số 41/2018

 

 

Tin liên quan

Trưng bày Quốc hiệu và Kinh đô nước Việt

Ngày 25/2, Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) phối hợp với Trung ...

35 nước có công dân được thí điểm cấp thị thực điện tử vào Việt Nam

Chính phủ ban hành Nghị định số 17/2019/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 7/2017/N ...

Đoàn Nhà văn quốc tế dự ngày thơ Việt Nam tại tỉnh Bắc Giang

Sáng sớm ngày 19/2 đoàn nhà văn quốc tế và Việt Nam tham dự Hội nghị Quảng bá Văn học, Liên hoan Thơ ...

Bùi Công Duy, mở màn mùa diễn năm 2019 của dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam

Đêm nhạc mở màn mùa diễn năm 2019 của dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam sẽ diễn ra tối 21/2 tại Nhà hát L ...

Đêm thơ của tình bạn

Sau 2 ngày với nhiều hoạt động dày đặc diễn ra tại thủ đô Hà Nội đoàn nhà văn quốc tế và Việt Nam th ...

50 CÂU THƠ THẢ TRONG NGÀY THƠ VIỆT NAM 2019

50 CÂU THƠ THẢ TRONG NGÀY THƠ VIỆT NAM 2019 ...

“Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc- 40 năm nhìn lại (1979 -2019)”

Ngày 15.2 tại Hà Nội, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức ...

Nhà thơ Mai Văn Phấn: Dịch tác phẩm văn học, cánh cửa đầu tiên cần phải mở là văn hóa bản địa

Viết nhiều, in/ xuất bản nhiều, được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới, và nhận được nhiều giải ...

Ngày Thơ Việt Nam - Bữa tiệc của tâm hồn

Ngày thơ Việt Nam năm nay tại Hà Nội đã có chút thay đổi về thời gian tổ chức, nếu như mọi năm luôn ...

Thơ ca – ngôn ngữ không biên giới

Sau khi dự Lễ khai mạc hai sự kiện văn học quan trọng này tại Hà Nội, các đại biểu ăn cơm trưa xong ...

Chìa khóa mở ra cánh cửa hòa bình

Sáng ngày 16/2/2019, tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô, đã diễn ra Lễ khai mạc Hội nghị quả ...

Nỗ lực đưa sách Việt ra thị trường thế giới: Đường vẫn còn xa

Một số tác giả Việt đã được vinh danh trong các giải thưởng văn học quốc tế. Mặc dù vậy, con đường đ ...