Hy sinh ngày 8/3


Có một nhà văn phụ nữ ngã xuống ở chiến trường Duy Xuyên (Quảng Nam) vào đúng ngày 8 tháng 3 năm 1969 - ngày Phụ nữ quốc tế. Từ 50 năm trước. Vì sao, cái chết của chị sau đúng 50 năm vẫn khiến tôi xúc động ghê gớm. Tôi vừa viết những dòng này, vừa khóc. Một nhà văn phụ nữ hy sinh nửa thế kỷ trước, vẫn khiến được người đàn em sau nửa thế kỷ rơi nước mắt, ta biết gọi người phụ nữ ấy là gì? Một nhà văn từng là thủ trưởng cũ của nữ nhà văn Dương Thị Xuân Quý đã từng viết một câu như buột thốt tận đáy lòng: “Cho tôi nói điều này: Thật bất công nếu không gọi chị là một người Anh hùng!”

Tại chiến trường khu Năm, trong khi vừa làm rẫy, vừa đuổi lũ khỉ phá lúa, vừa viết, chị Quý đã để lại một truyện ngắn duy nhất, truyện Hoa rừng. Năm 2007, khi xét giải thưởng Nhà nước cho liệt sĩ-nhà văn Dương Thị Xuân Quý, có người trong ban giám khảo còn băn khoăn: “Tác phẩm của chị Quý còn “mỏng” quá!”.

Trời ơi, ngay sau khi viết xong truyện ngắn Hoa rừng ít ngày, chị Dương Thị Xuân Quý đã lao xuống chiến trường đồng bằng. Đó là chuyến đi chiến trường đồng bằng đầu tiên và cuối cùng của chị. Chẳng còn cơ hội để viết thêm một dòng chữ nào nữa, kể cả viết nhật ký. Tác phẩm văn học của nữ nhà văn Dương Thị Xuân Quý không thể tính bằng số trang, mà phải tính bằng máu của tác giả. Nếu đã tính bằng máu, thì làm sao biết máu ấy “mỏng” hay “dày”, làm sao đo đếm từng giọt máu ấy? 

Trong cuộc chiến tranh với Mỹ, chúng ta đã mất những con người đẹp đẽ, cao cả đến nhường nào! Nhất là khi những con người ấy là những nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ! Họ đã dồn chứa trong con người họ, tâm hồn họ bao nhiêu số phận những con người. Họ đã nói thay cho bao người cùng chịu đựng cuộc chiến đấu khốc liệt với họ. Họ đã nói thay cho nhân dân đau khổ mà anh hùng của chúng ta. Bây giờ, khi cuộc chiến tranh với Mỹ đã lùi xa gần 45 năm, nhiều thế hệ đã sống qua thời gian khá dài ấy, nhưng sự hy sinh ngay trong ngày 8/3 của một nhà văn phụ nữ vẫn là một điều không thể quên được, không bao giờ quên được. Với một đất nước chịu đựng quá nhiều cuộc chiến tranh như Việt Nam.

Những thế hệ hôm nay cần phải được biết về sự hy sinh này, như một biểu tượng đau đớn và cao cả của một người Mẹ, khi nghiến răng rời xa đứa con đầu lòng chưa tròn năm tuổi của mình để vào chiến trường, chấp nhận mức rủi ro cao nhất.

Tôi đã đọc Nhật ký Dương Thị Xuân Quý. Người Mẹ ấy trên đường Trường Sơn đã nhớ thương con với một tình thương đầy vò xé, đầy day dứt, và đầy thương cảm đến thế nào. Nếu không có những hy sinh kinh khủng như thế của hàng triệu con người, chúng ta làm gì có ngày 30/4/1975? Một danh hiệu hay một cái gì đó mà bây giờ truy tặng, thật không sao bù đắp hết cho những hy sinh như vậy. Đừng bao giờ đong đếm những hy sinh, một khi chúng ta là những người may mắn còn sống đến hôm nay.

Đọc tác phẩm Dương Thị Xuân Quý, nhiều khi phải đọc kỹ từng dòng, và ngẫm ngợi đến từng câu văn. Vì tác giả đã dồn hết tình yêu, tâm huyết của mình khi viết ra mỗi dòng chữ ấy. Nhìn gương mặt chị Quý trên ảnh, rất dễ nhận ra đôi mắt sáng trong đến kỳ lạ, và vầng trán dô đầy cá tính, rất bướng bỉnh. Người Mẹ ấy dám để con ở Hà Nội cho bà ngoại nuôi, lên đường vượt Trường Sơn vào chiến trường chỉ với một khát mong lớn nhất: được sống với nhân dân mình đang chiến đấu, được viết về nhân dân mình đang chiến đấu. Là nhà văn và nhà báo, chị Quý nghĩ rằng mình sẽ thực hiện được mơ ước đó khi thực sự sống cùng nhân dân, sẻ chia với nhân dân tất cả những yêu thương đằm thắm nhất của mình, qua những trang viết. Có lẽ chỉ trừ Liên Xô trong cuộc chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, chưa ở đâu mà những nhà văn nhà thơ nhạc sĩ lại xung trận nhiều như ở những cuộc chiến tranh Việt Nam, và hy sinh nhiều như ở những cuộc chiến tranh ấy. Mỗi tác phẩm dù nhỏ của những liệt sĩ-nghệ sĩ ấy để lại, là tài sản vô giá của một dân tộc biết cái giá phải trả cho Độc lập Tự do của đất nước mình. Bây giờ, thỉnh thoảng tôi vẫn đọc lại những câu thơ của  Lê Anh Xuân, của Nguyễn Mỹ, những trang văn của Nguyễn Thi, của Dương Thị Xuân Quý, của Chu Cẩm Phong. Những dòng thơ và trang văn có lửa, có nhịp đập mãnh liệt của trái tim, có những lời thầm nhắn gửi tới những người mai sau.

Đừng bao giờ quên, “dù mai sau đời muôn vạn lần hơn”. Như một tựa đề tiểu thuyết của một nhà văn xô viết nổi tiếng: “Hãy sống, và nhớ lấy!”, chúng ta hãy nhớ về một ngày Phụ nữ quốc tế 8/3 đúng 50 năm trước, một người Mẹ, một nữ nhà văn đã ngã xuống ngay căn hầm bí mật trong một khu vườn ở Duy Xuyên, với tiếng kêu cuối cùng “Con ơi!” thầm khẽ trong cổ họng. Người Mẹ ấy, nữ nhà văn ấy tên là Dương Thị Xuân Quý, xuất thân trong một gia đình trí thức lớn ở Hà Nội, và chết đúng ngày 8/3, khi vừa tròn 28 tuổi. 

Nguồn Văn nghệ số 10/2019

 

Tin liên quan

Triển lãm đồ họa, điêu khắc, mỹ thuật ứng dụng khu vực Hà Nội năm 2019

​Triển lãm đồ họa, điêu khắc, mỹ thuật ứng dụng khu vực Hà Nội năm 2019 đã được khai mạc tại Nhà tri ...

Phát huy mạnh mẽ vai trò và trách nhiệm của báo chí trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng

Tối 15/8, tại Hà Nội, Ban Thường trực UBTƯ MTTQ Việt Nam, Hội Nhà báo Việt Nam, Đài Truyền hình Việt ...

Rác thải và quan điểm sống

Chuyện ứ đọng rác thải khiến môi trường sống ngày một xấu đi không chỉ diễn ra ở Việt Nam, nhưng giữ ...

VĂN HÓA GIAO THÔNG VÀ NHÂN CÁCH CỦA NGƯỜI THAM GIA GIAO THÔNG

​Kiến trúc đô thị: Hiện trạng kiến trúc đô thị, nhất là ở các tỉnh miền trung và miền núi còn mang t ...

Hòa nhạc 'Từ Trịnh: Những lời gió mới'

Hòa nhạc 'Từ Trịnh: Những lời gió mới' sẽ diễn ra vào ngày 30/8 tại Phòng Hòa nhạc 19 Lê T ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 33.

​Báo Văn nghệ số 33 ra ngày 17/8/2019 có các nội dung sau: ...

Xuất bản sách ảnh "50 năm thực hiện Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh"

Nhân kỷ niệm 50 năm toàn Đảng, toàn quân, toàn dân thực hiện Di chúc thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Ch ...

Nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan: Thay đổi tư duy trong bảo tồn nghệ thuật dân gian

Những năm gần đây, công tác bảo tồn và phát huy các hình thức văn hóa, nghệ thuật truyền thống đã đư ...

84 cá nhân được phong tặng nghệ sĩ Nhân dân

​Ngày 12/8, Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam đã ký quyết định về việc phong tặng, truy tặng danh hiệu N ...

Dựa vào dân để tìm người thực đức, thực tài

Ngày 30-5-2019, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã ký ban hành chỉ thị số 35-CT/TW của B ...

"Một hành trình âm nhạc"

Trong 2 ngày 15 và 16/8, tại Trung tâm Văn hóa Pháp Hà Nội sẽ diễn ra chương trình “Một hành trình â ...

"Gần 2.000 nghệ nhân tham gia Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch đồng bào Chăm"

"Gần 2.000 nghệ nhân tham gia Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch đồng bào Chăm" ...