Cần giữ nguyên giá trị cổ kính, vốn có của các di tích khi trùng tu, tôn tạo


 

Mục đích tối thượng của việc trùng tu, tôn tạo các di tích kiến trúc (lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo…) là giữ gìn tối đa yếu tố nguyên dạng, tôn lên vẻ đẹp vốn có của di tích và giúp nó tồn tại lâu bền, chống chọi lại những thách thức của thời gian, thiên nhiên và con người…

Cố đô Huế. Ảnh minh hoạ. Nguồn Internet

Nhưng trong thực tế, vì nhiều lý do, trong đó có lý do thiếu hiểu biết, thiếu kiến thức, mà nhiều di tích có tuổi đời hàng trăm năm, thậm chí hàng nghìn năm, sau trùng tu trở nên những công trình kiến trúc “hiện đại”, mà người ta thường nói vui là những công trình “một ngày tuổi”. Nhiều công trình kiến trúc cổ ở Hà Nội và một số địa phương đã rơi vào thảm cảnh như thế, mà điển hình là thành nhà Mạc ở Tuyên Quang, Ô Quan Chưởng ở Hà Nội… Hiện tượng vi phạm nguyên tắc trùng tu mới nhất là chùa Bổ Đà ở Bắc Giang. Người ta đã xây mới Tam quan, là yếu tố không có trong di tích gốc. Mọi biện bạch đều không thể chấp nhận, kể cả việc Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch đồng ý. Nếu muốn xây dựng tam quan (vì một mục đích chính đáng nào đó), thì việc xây dựng này cũng phải ở ngoài phạm vi bảo vệ của di tích và phải ghi rõ đây là kiến trúc xây dựng mới.

Các di tích kiến trúc đều có tuổi thọ hàng trăm năm, thậm chí hàng nghìn năm. Cho nên việc trùng tu, tôn tạo là lẽ đương nhiên giúp chúng tồn tại lâu dài, “trơ gan cùng tuế nguyệt”. Có những di tích được trùng tu nhiều lần, diện mạo của di tích hiện nay chính là hiện trạng của di tích khi được trùng tu lần cuối cùng. Rất may là tuy chưa có nguyên lý về trùng tu, tôn tạo di tích như quan niệm hiện đại, nhưng ông cha ta đã rất có ý thức giữ gìn, đến mức tối đa những yếu tô cổ của di tích. Ở nhiều di tích nổi tiếng chúng ta dễ dàng tìm thấy những dấu vết văn hóa, kiến trúc, tạo hình… của di tích thuở mới được xây dựng và mỗi lần trùng tu. Ở đây có một nghịch lý là vì lý do nào đó di tích càng được trùng tu nhiều lần, thì yếu tố cổ càng mất đi. Năm 1970, chúng tôi có dịp đi nghiên cứu truyền thuyết Đinh – Lê ở Trường Yên - Hoa Lư (Ninh Bình). Do nhân dân địa phương yêu mến vua Đinh hơn, nên đền Đinh được trùng tu nhiều lần hơn đền Lê. Kết quả là, xét về giá trị lịch sử, đền Lê còn giữ lại nhiều nét kiến trúc cổ hơn đền Đinh.

Trở lại với việc trùng tu, tôn tạo, phục dựng các di tích kiến trúc cổ hiện nay. Với việc trùng tu, tôn tạo, thì nguyên tắc quan trọng nhất là phải giữ nguyên trạng, trừ những bộ phận hư hỏng, mục nát không thể phục hồi được thì mới thay thế, nhưng cũng phải bằng những vật liệu cổ (hoặc sản xuất mới, nhưng tôn trọng tối đa hình dáng, kích thước, màu sắc cổ). Những bộ phận kiến trúc được thay thế (như cột gỗ, đầu đao, mái ngói…) phải có chỉ dấu để mọi người đến chiêm bái, tham quan có thể dễ dàng nhận ra những chi tiết mới thay thế. Chẳng hạn phần cột gỗ được thay thế phải lồi ra vài cen ti mét, để chứng tỏ đây là phần mới được thêm vào. Tường gạch, mái ngói, đầu đao… cũng được ứng xử như thế. Việc làm này không chỉ là yêu cầu công khai, minh bạch khi trùng tu, mà còn giúp cho người tham quan, chiêm bái thấy rõ giá trị của di tích: phần nào là cổ, phần nào là sửa chữa, gia cố… giúp cho di tích tồn tại.

Đối với các di tích phục dựng, thì nguyên tắc tối cao là càng gần với nguyên dạng càng tốt. Có thể sưu tầm qua các tài liệu, hiện vật (thậm chí cả phế tích của di tích). Rồi tìm hiểu qua các văn bia (nếu có) ghi lại hiện trạng của di tích qua những lần trùng tu. Rồi hình ảnh của di tích qua trí nhớ của nhân dân địa phương (đặc biệt là các vị cao niên và những người đã từng thực hành tín ngưỡng ở những di tích này). Không xây dựng những di tích mới, đền chùa mới… rồi lắp ghép với những truyền thuyết, di tích cổ ở địa phương, đánh lừa và thu hút du khách để trục lợi. Trong những trường hợp này nên xây dựng những kiến trúc hiện đại, mang dấu ấn hiện tại với những tiện nghi hiện đại, hoặc gắn với sự kiện lịch sử hiện đại, những nhân vật lịch sử hiện đại một cách sòng phẳng. Chúng tôi tin rằng những kiến trúc này sẽ được thừa nhận và tồn tại một cách chính danh. Hiện nay có một số đền, chùa… được xây dựng “hoành tráng” một cách bất thường, không đúng với kiến trúc truyền thống của dân tộc, đã thế lại lai căng kiến trúc của nước ngoài. Đặc biệt có một số chùa xây mới (với mục đích phục vụ kinh doanh du lịch là chính), nhưng lại núp dưới hình thức sinh hoạt tôn giáo. Những ngôi chùa này thường được “khoe khoang” là: to nhất Đông Nam Á, nhiều tượng nhất Đông Nam Á, tượng to nhấ Đông Nam Á… Điều này hoàn toàn trái ngược với mục tiêu, tôn chỉ của đạo Phật là hạn chế, diệt trừ những tham vọng vô lối của con người.

Hiện nay việc trùng tu, tôn tạo, phục dựng các di tích kiến trúc cổ còn khá lộn xộn, làm cho việc trùng tu, tôn tạo, phục dựng trở thành phá hoại di tích hoặc khiến cho các kiến trúc cổ có giá trị biến mất. Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch cần chấn chỉnh mạnh mẽ, không để cho tình trạng này tồn tại dai dẳng.


Nguồn Văn nghệ số 43/2019

Tin liên quan

Đêm nhạc cổ điển Tre mùa thu 4

Đêm nhạc cổ điển Tre mùa thu sẽ diễn ra tại Trung tâm Văn hóa Pháp, 24 Tràng Tiền, Hà Nội. ...

Liên hoan hát Xẩm khu vực phía Bắc

Liên hoan hát Xẩm khu vực phía Bắc ...

Những ngày Mátxcơva tại Hà Nội

UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Chính quyền thành phố Mátxcơva tổ chức sự kiện “Những ngày Mátxcơ ...

Lợi ích của thí sinh và chất lượng của kỳ thi vẫn cần được chú trọng

Phương án đổi mới kỳ thi Tốt nghiệp THPT Quốc gia hướng tới việc thí sinh làm bài thi trên máy tính ...

Bảo tàng Lịch sử quốc gia sẽ tổ chức 7 trưng bày chuyên đề năm 2020

Nhằm giới thiệu, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc, năm 2020, Bảo tàng Lịch sử quốc gia dự kiế ...

Nghĩ về bản thân mình

Chúng ta nghĩ về bản thân mình như thế nào, trong cuộc đời này? ...

Từ một chủ trương lớn…

​Theo thống kê của Bộ Giáo dục & Đào tạo, hiện cả nước có 113 cơ sở đào tạo giáo viên. Ngoài ra, còn ...

Hai Phó Thủ tướng được phân công chuẩn bị dự thảo Nghị quyết, Chỉ thị

Để chuẩn bị triển khai các nhiệm vụ quan trọng của năm 2020, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ph ...

Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10/2019

Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10/2019 ...

Phê duyệt đề án Tổ chức hoạt động nghệ thuật từ 2020 – 2030

Bộ VHTTDL vừa ban hành Quyết định Phê duyệt Đề án Tổ chức các cuộc thi, triển lãm, liên hoan tác phẩ ...

Truyền thuyết về Quán Tiên ra mắt khán giả Hà Nội

Sau hơn 6 tháng tính từ ngày khởi quay vào cuối tháng 4/2019, dự án phim điện ảnh Truyền thuyết về Q ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 46

​Báo Văn nghệ số 46 ra ngày 16-11-2019 có các nội dung sau: ...