Âm nhạc 2018 - Sự đa dạng của những sắc màu nghệ thuật


 

2018 là năm có nhiều hoạt động phong phú trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Song, yếu tố thương mại luôn tác động không nhỏ đến mọi hoạt động âm nhạc. Xin gửi đến bạn đọc nội dung cuộc trò chuyện giữa phóng viên Văn nghệ với nhạc sĩ, Nhà LLPB Nguyễn Thị Minh Châu,Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Tổng biên tập tạp chí âm nhạc

* Pv: Là một nhà lý luận, phê bình âm nhạc, bà có nhận xét gì về đời sống âm nhạc năm 2018?

Nguyễn Thị Minh Châu (NTMC): Từ góc nhìn của “dân” lý luận âm nhạc chuyên nghiệp, điều tôi muốn nói trước tiên là sự đa dạng. Dù khắt khe mấy đi nữa, ta vẫn không thể phủ nhận rằng: đời sống âm nhạc hiện nay phong phú hơn trước với nhiều sự kiện, dự án, chương trình trên sân khấu cũng như trên tivi, radio, internet; với các tác phẩm đa dạng về đề tài nội dung và hình thức thể loại, về ngôn ngữ âm nhạc và phong cách trình diễn.

Bên cạnh nhạc mới ngày càng thấy rõ sự hồi sinh của nhạc cổ với không ít chương trình kiên trì quảng bá cho các thể loại dân gian cổ truyền, đặc biệt những loại hình đã được thế giới biết đến qua sự tôn vinh của UNESCO (ca trù, quan họ, hát xoan, hát then, bài chòi, đờn ca tài tử…).

Bên cạnh ca nhạc giải trí còn có nhiều sáng tác chính thống nối tiếp dòng chảy mà báo chí thường gắn cho tên gọi: nhạc cách mạng. Dòng chảy âm nhạc chính thống đâu chỉ có duy nhất ca khúc quần chúng, mà phải kể đến những bài hát có phần đệm mang tính chuyên nghiệp cao (romance) và các thể loại thanh nhạc lớn như hợp xướng không nhạc đệm (à capella), thanh xướng kịch (oratoria), kịch hát, nhạc kịch (opera)…; và không thể chỉ tính thanh nhạc mà bỏ qua sáng tác khí nhạc là tiếng nói đại diện cho nền âm nhạc nước nhà trên nhạc trường quốc tế.

Bên cạnh hoạt động sáng tác và biểu diễn còn cần ghi nhận thành tựu trong lĩnh vực đào tạo và lý luận âm nhạc, với sự nối dài danh sách giải thưởng quốc tế và quốc gia bởi các tài năng trẻ, với việc in ấn những cuốn sách và chuyên luận nghiên cứu phê bình âm nhạc mang chất lượng khoa học và nghệ thuật.

Đa dạng, nhưng có cân đối không? Những nỗ lực trong mọi lĩnh vực sáng tác, biểu diễn, đào tạo và lý luận phê bình có đem lại hiệu quả xã hội như mong muốn không? Đây là điểm thứ hai tôi muốn nói tới: xã hội hóa hoạt động âm nhạc.

Việc xã hội hóa sản phẩm âm nhạc luôn chú trọng hai yêu cầu: tính thương mại và tính phổ cập. Trong nhạc thị trường, mục tiêu thương mại thường đặt trên giá trị nghệ thuật, hiệu quả phổ cập được đánh giá cao hơn chất lượng học thuật. Có cầu khắc có cung, thế là ra đời hàng loạt sản phẩm chạy theo thị hiếu số đông và vô số bài bình luận âm nhạc chỉ “bình loạn” những chi tiết “ngoài âm nhạc”.

Mục tiêu thương mại là rào cản trong việc phổ cập nhạc cổ truyền và giao hưởng thính phòng. Nhiều tinh hoa nhạc cổ khó đi vào đời sống xã hội, dù các nhà nghiên cứu cùng các nghệ nhân vẫn âm thầm phổ cập di sản tổ tiên. Nhiều tác phẩm khí nhạc không có cơ hội vang lên, nhiều bản thảo nghiên cứu phê bình âm nhạc không có điều kiện in ấn, vì các nhà soạn nhạc và các nhà lý luận hoàn toàn bất lực trong việc đưa những đứa con tinh thần tới công chúng.

Nhìn lại đời sống âm nhạc 2018, ta không khỏi băn khoăn khi yếu tố thương mại làm nảy sinh không ít biến thái trong cách thức trình diễn nhạc cổ nhằm câu khách trong lễ hội dân gian, trong nghi lễ hầu đồng.

Ta không khỏi lo ngại trước sự nở rộ các chương trình truyền hình thực tế có biểu hiện lệch lạc về thẩm mỹ âm nhạc, dễ gây phản cảm hoặc ngộ nhận cho người xem.

Ta không khỏi nản lòng vì yếu tố phổ cập đại trà kèm căn bệnh thành tích giả dối đã dẫn tới lạm phát chức danh giáo sư - tiến sĩ trong đào tạo âm nhạc, vậy mà vẫn không trang bị đạo đức nghề nghiệp tối thiểu cho người làm nhạc, khiến hiện tượng đạo nhạc, đạo văn, đạo ý tưởng là hành vi tuyệt đối cấm kị trong sáng tạo nghệ thuật và nghiên cứu khoa học lại trở thành cơm bữa.

Song, nhìn lại năm 2018, ta có thể phấn chấn trước sự gia tăng các chương trình hòa nhạc mang tầm quốc gia và quốc tế, đặc biệt các buổi hòa nhạc của dàn nhạc Sun Symphony do Tập đoàn Sun Group thành lập đang được coi như một dẫn chứng đầy thuyết phục cho mô hình tư nhân hóa trong âm nhạc.

Ta có thể hy vọng vào các cây bút trẻ có tính cách riêng, biết vận dụng công nghệ thông tin, dám thử nghiệm và ham học hỏi thành tựu âm nhạc thế giới cũng như kế thừa tinh hoa vốn cổ dân tộc.

* PV: Nếu coi văn học, nghệ thuật nói chung, âm nhạc nói riêng là những kênh kết nối con người với cộng đồng, thì mặt khác âm nhạc còn là phương tiện giáo dục thẩm mỹ, tạo dựng nhân cách và nuôi dưỡng tâm hồn con người. Tuy nhiên, trong thời điểm hiện tại âm nhạc có những điểm tối và có phần đi chệch hướng, không theo thuần phong mỹ tục. Nhạc thị trường đang ảnh hưởng rất lớn đến thị hiếu, cảm thụ âm nhạc của giới trẻ. Bà có quan tâm đến những sáng tác của những nhạc sĩ trẻ hiện nay không?

Những sản phẩm đáp ứng thị hiếu nhất thời cũng như thời trang, hết mùa luôn được thay thế bằng mẫu mã khác. Thời gian không ngừng đào thải sản phẩm nhái. Những cây bút đạo nhạc và thiếu bản lĩnh sáng tạo không thể trụ mãi. Những hiện tượng gây “sốc” bằng khẩu ngữ vỉa hè, lời lẽ thô thiển hoặc tiêu đề nói lái thành nghĩa tục thì chẳng cần cấm đoán cũng vẫn chết yểu thôi. Chỉ trích rùm beng đôi khi lại là một thứ quảng cáo miễn phí cho những chiêu trò “phi âm nhạc”.

Vẫn có những người làm nhạc trẻ muốn nổi tiếng bằng bất kỳ giá nào, kể cả gây scandal. Vẫn có những sản phẩm kém chất lượng và thiếu văn hóa dễ làm hỏng tai, hỏng tính cách công chúng trẻ. Tuy nhiên, bảo vệ giới trẻ không thể bằng cách bắt ăn thứ này cấm ăn thứ nọ, chỉ cần đưa ra những món ngon lành hấp dẫn hơn hẳn mấy thứ độc hại để các bạn trẻ tự lựa chọn. Nếu được nuôi dưỡng trong môi trường giáo dục âm nhạc lành mạnh, nhân ái và hướng thiện thì tự thân mỗi người đều là bộ lọc tốt trước những nhiễu nhương lẫn lộn thật - giả, hay - dở, đẹp - xấu, để từ đó hình thành người biết cảm thụ, cũng như người làm nhạc chân chính.

Tôi không vì những điểm tối mà không nhìn ra những đốm sáng trong sáng tác của giới trẻ. Tôi thấy vui mỗi khi cảm nhận ở họ sự mới lạ. Chính các tác giả trẻ luôn đưa hơi thở thời đại và tính đa dạng vào đề tài xã hội. Họ khác các thế hệ trước bởi sự hóm hỉnh, biết tự trào và rất “đời” với những chi tiết thời sự nóng hổi đang ảnh hưởng ghê gớm đến lối sống giới trẻ.

Sự mới mẻ không chỉ dừng ở đề tài nội dung, mà còn ở ngôn ngữ âm nhạc và phong cách thể hiện - bàn về điều này các cây bút bình luận âm nhạc không thể kham nổi, chỉ có thể trông chờ các nhà chuyên môn phân tích, đánh giá, giúp các tác giả trẻ thấy rõ mình hơn để tiến xa hơn.

* PV: Sự mất cân đối giữa thanh nhạc và khí nhạc là vấn đề khiến những người yêu âm nhạc cảm thấy day dứt, vì sao có sự mất cân đối này, phải chăng do thị hiếu âm nhạc của công chúng, hay từ tự thân các nhạc sĩ sáng tác?

NTMC: Xin đừng đổ hết lỗi cho tác giả và công chúng.

Để khích lệ các nhà soạn nhạc sáng tạo tác phẩm chất lượng, nhất định phải có sự đầu tư xứng đáng. Để tác phẩm khí nhạc được vang lên, không thể trông chờ vào cố gắng cá nhân tác giả và nhạc công. Để đông đảo công chúng biết cảm thụ nhạc không lời, phải gây dựng một môi trường âm nhạc nuôi dưỡng trí tưởng tượng và khích lệ sáng tạo cá nhân. Môi trường ấy bao gồm nhà trường, mọi sinh hoạt cộng đồng, các phương tiện truyền thông, in ấn xuất bản… Và cuối cùng, để có được môi trường âm nhạc trong lành và nhân văn thì vai trò quyết định vẫn thuộc người quản lý - một đối tượng quan trọng mà ta không thể luôn tránh nhắc đến cứ như sợ phạm húy.

Bóng đá Việt Nam vừa làm nên kỳ tích nhờ vai trò chỉ đạo dẫn dắt của huấn luyện viên Park Hang Seo, người không những biết phát huy thế mạnh của từng cầu thủ, mà còn tạo được sự phối hợp hiệu quả nhất cho toàn đội. Âm nhạc cũng có thể làm nên kỳ tích với những người lãnh đạo có tài - có tâm - có tầm. Tài là biết quản lý và biết dùng đúng người đúng chỗ; tâm là người có nhân cách, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tầm là sự hiểu biết văn hóa nghệ thuật cũng như tầm nhìn xa trông rộng. Khi ấy, bức tranh đời sống âm nhạc hẳn sẽ vừa đa dạng, vừa cân đối như ta hằng mong ước.

* PV: Đứng trên góc độ quản lý, việc cần làm của Hội nhạc sĩ lúc này là gì?

NTMC: Hội Nhạc sĩ Việt Nam không phải cơ quan quản lý. Là mái nhà chung của những người làm âm nhạc, Hội Nhạc sĩ đóng vai trò kết nối giữa những người làm nhạc với nhau, giữa người làm nhạc với công chúng, giữa giới nhạc và công chúng với các tổ chức quản lý âm nhạc. Hội cũng có vai trò tư vấn về lĩnh vực văn hóa nghệ thuật cho các cấp lãnh đạo nhà nước.

Năm 2018 được đánh dấu bằng những hoạt động cụ thể của Hội Nhạc sĩ, góp thêm phần đa dạng cho đời sống âm nhạc bằng các sự kiện mang tầm quốc gia, khu vực và quốc tế. Mới đây Hội Nhạc sĩ đã tạo được ấn tượng tốt đẹp với công chúng trong nước và đồng nghiệp quốc tế qua Festival quốc tế Âm nhạc mới Á - Âu (11/2018) với sự tham gia của hơn 70 tác giả và 200 nghệ sĩ từ hơn 30 quốc gia.

Việc cần làm của Hội Nhạc sĩ trong tương lai gần là: bên cạnh kế hoạch duy trì những hoạt động chuyên môn thường niên, Hội còn thành lập Ban Truyền thông để đáp ứng nhu cầu quảng bá tác phẩm, nhất là những tác phẩm đoạt giải thưởng hàng năm của Hội; hoàn thiện dự án xây dựng Trung tâm đào tạo sáng tác tài năng trẻ.

Còn trong tương lai xa, tại sao ta không thể hy vọng Hội Nhạc sĩ có một kênh truyền hình dành riêng cho âm nhạc, để có thể phổ cập nhạc sạch và đưa những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao đến với công chúng nhỉ?

* Pv:  Xin trận trọng cảm ơn bà!

Thu Minh ( thực hiện)

Nguồn Văn nghệ số 4+5+6/2019

 

Tin liên quan

Những nỗ lực bảo tồn tranh dân gian Hàng Trống

Tranh Hàng Trống là một trong những dòng tranh dân gian phát triển mạnh vào cuối thế kỷ XIX và đầu t ...

Triển lãm "Đa diện 2"

Từ ngày 26 đến 31/3, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, nhóm họa sĩ Đa diện sẽ tổ chức triển lãm mang t ...

Tìm thấy bức chân dung sau 130 năm thất lạc của Charles Dickens

Bức chân dung sẽ được trưng bày tại ngôi nhà cũ của nhà văn, hiện là Bảo tàng Charles Dickens Tây Lo ...

Ba vấn đề cần phải được làm rõ

Tiếp tục câu chuyện liên quan đến bài báo "Những chuyện còn khuất lấp từ việc “xẻ thịt” ngôi nh ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 12

Báo Văn nghệ số 12 ra ngày 23-3-2019 có các nội dung sau: ...

Năng suất lao động và bài toán cải cách tiền lương

Mới đây trong cuộc họp về Xây dựng đề án tiêu chí việc làm, nhằm sớm thực hiện chính sách cải cách t ...

Trình UNESCO hồ sơ "Nghệ thuận Xòe Thái" và "Nghệ thuật làm gốm của người Chăm"

​Thủ tướng Chính phủ đồng ý Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thay mặt Chính phủ ký Hồ sơ &q ...

Bức chân dung mẹ con dân tộc H'Mông đạt giải thưởng nhiếp ảnh danh giá

Giải nhiếp ảnh HIPA được tổ chức lần đầu tiên vào năm 2011 và năm 2019 là lần thứ 8 giải thưởng này ...

Nhạc thị trường “nhấn chìm” đời sống âm nhạc trẻ

Nhạc mới, hay nhạc trẻ, đang làm mưa làm gió trong đời sống âm nhạc hiện nay. Nhưng cho đến thời điể ...

Hòa nhạc “Giao hưởng mùa xuân”

Ngày 16/3/2019, Trung tâm Nghệ thuật Đương đại Vincom (VCCA) tổ chức Chương trình hòa nhạc “Giao hưở ...

Tập trung nguồn lực xây dựng, nâng cấp, hoàn thiện Cổng dịch vụ công cấp bộ, cấp tỉnh

Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, ...

Phân công chuẩn bị nội dung phiên họp thứ 33 của UBTVQH

Văn phòng Chính phủ vừa có văn bản truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc về chuẩn ...