5 lý do để thế giới ăn mừng


Sau một năm chết chóc, tuyệt vọng và bất định, từ phía chân trời đang xuất hiện những tia sáng le lói. Không chỉ cuộc bầu cử ở Mỹ cho ta trắc nghiệm về trật tự thế giới tương lai, mà còn có những động lực mới đằng sau các cam kết nhằm giải quyết một số thách thức lớn nhất và cấp bách nhất trong thời đại của chúng ta. Đại dịch Covid-19 trong năm 2020 không phải là một tiếng sét ngẫu nhiên nào đó từ trên trời, mà là một thảm họa "tự nhiên" do con người tạo ra, là tấm gương phản chiếu cho rất nhiều thói quen xấu và nguy hiểm - thực sự là gây chết người - của chúng ta. Rốt cuộc, sự lây truyền của coronavirus từ dơi sang người là sản phẩm của quá trình đô thị hóa hàng loạt và sự xâm lấn phá hoại môi trường sống tự nhiên, và sự lây lan nhanh chóng của nó là kết quả của quá trình công nghiệp hóa quá mức, buôn bán điên cuồng và thói quen du lịch hiện đại. Tương tự như vậy, việc thế giới không có khả năng hợp tác để kiềm chế cuộc khủng hoảng phản ánh mức độ mà năng lực quản trị tụt hậu so với siêu toàn cầu hóa.

 Việt Nam là một trong 40 quốc gia đã thử nghiệm vắc xin ngừa COVID-19 trên người

Nhưng mặc dù vừa qua là một năm đầy khó khăn, vẫn có ít nhất 5 lý do để vui mừng về năm 2021. Lý do đầu tiên và rõ ràng nhất là sự lựa chọn của cử tri Mỹ sau cuộc bầu cử Tổng thống thứ 46 của Hoa Kỳ. Nhiều quốc gia đã thất bại rõ ràng trước khi đại dịch tấn công, với việc người dân ở nhiều nước ủng hộ các nhà lãnh đạo dân tộc chủ nghĩa và dân túy, những người hứa hẹn hành động quyết đoán trong một thế giới dường như mất kiểm soát. Thật nhẹ nhõm khi có thể thức dậy vào buổi sáng mà không phải lo lắng về những gì người quyền lực nhất thế giới đã nói trên Twitter khi bạn đang ngủ. Hoa Kỳ sẽ sớm trở lại. Ngoài việc giúp nước Mỹ dễ dự đoán và có trách nhiệm hơn, kết quả của cuộc bầu cử vừa qua còn có ý nghĩa quan trọng đối với các nền dân chủ trên toàn thế giới.

Khi người dân châu Âu hướng tới cuộc bầu cử của chính họ - ở Hà Lan và Đức vào năm 2021 và ở Pháp vào năm 2022 - các đảng dân túy sẽ ít tuyên bố là đang dẫn dắt dòng chảy lịch sử. Tại Vương quốc Anh, Thủ tướng Boris Johnson - một người có quan điểm chính trị nhiệt tình - đã chuyển mình với những luồng gió chính trị mới. Sau sự mất mát của Trump, cuối cùng, ông đã sa thải người phụ trách Brexit theo chủ nghĩa dân túy của mình, Dominic Cummings, và ra hiệu rằng ông sẽ tạo ra một danh tính mới cho thế giới hậu Trump.

Lý do thứ hai để vui mừng là vắc-xin chống Covid-19 đang được triển khai. Điều này sẽ cho phép dần dần trở lại bình thường và cách chúng được phát triển nên tái khẳng định sự ủng hộ của chúng tôi đối với hợp tác quốc tế. Sẽ không có gì nếu không có cảm hứng khi thấy vắc xin đầu tiên đến từ BioNTech, một công ty do Liên minh châu Âu tài trợ do hai nhà khoa học người Đức gốc Thổ Nhĩ Kỳ đứng đầu. Trước những lo ngại chính đáng về “chủ nghĩa dân tộc vắc-xin”, điều quan trọng là mọi người phải thấy rằng hợp tác quốc tế, chứ không phải chủ nghĩa phân biệt, là con đường thoát khỏi cuộc khủng hoảng này và các cuộc khủng hoảng toàn cầu khác

Tuy nhiên, đối với tất cả các tin tốt về sự xuất hiện của vắc-xin Covid-19 an toàn và hiệu quả, sự thật khó khăn cho năm tới là nhu cầu toàn cầu sẽ vượt cung. Nếu không có một hiệp định đa phương để phân bổ liều lượng trên toàn cầu, con đường phục hồi sẽ dài hơn nhiều so với những gì có thể xảy ra.

Thế giới đã nhận được món quà tốt nhất có thể cho năm tới. Sự phát triển của vắc-xin Covid-19 an toàn và hiệu quả trong thời gian ngắn như vậy là một điều gì đó gần với một phép màu y học và dấu hiệu chấm dứt cuộc khủng hoảng thống trị năm 2020. Nhưng tốc độ chúng ta sẽ kết thúc đại dịch phụ thuộc vào ba yếu tố. Đầu tiên là mức độ tuân thủ liên tục các biện pháp an toàn được khuyến nghị như đeo khẩu trang, tránh xa đám đông, tránh đám đông và rửa tay. Yếu tố thứ hai là khả năng của chúng ta vượt qua nhiều thách thức về hậu cần và phân phối của việc quản lý vắc xin trên toàn cầu. Và thứ ba là khả năng tiếp cận vắc xin cho các nước nghèo hơn. Đại dịch sẽ không kết thúc cho đến khi virus coronavirus bị tiêu diệt ở khắp mọi nơi.

Điều nói trên dẫn đến đến lý do thứ ba để lạc quan: Các tin tức đáng khích lệ về mặt khí hậu. Như nhiều nhà bình luận đã lưu ý, biến đổi khí hậu có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng thậm chí còn lớn hơn Covid-19. Nhưng sau khi lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính giảm mạnh 7% trong năm nay, ít nhất chúng ta cũng biết điều gì có thể xảy ra. Và giờ đây, các chính phủ đã chứng minh được khả năng chi tiêu bất cứ thứ gì cần thiết trong trường hợp khẩn cấp, họ sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng trong việc đầu tư vào các công nghệ cần thiết cho quá trình chuyển đổi nhanh chóng sang năng lượng sạch.

Tuy nhiên, vẫn cần đưa ra những cảnh báo đối với các thể chế hiện nay tại các quốc gia toàn trị. Ở đó, quyền lợi của các nhóm tư bản tài phiệt và các quan chức cầm quyền là một, không có những phản biện độc lập, cho nên môi trường sống ảnh hưởng đến hàng triệu người sẽ dễ dàng bị hy sinh. Đối với giới tư bản tài phiệt, ở bất cứ đâu, quyền lợi của họ là trên hết, họ sẵn sàng vận động trong khuôn khổ pháp lý, và đi xa hơn là hối lộ nếu cần. Nhưng trong các định chế dân chủ, các tổ chức dân sự độc lập, các nghị sĩ được dân bầu một cách dân chủ sẽ cân bằng được sự trục lợi của giới tài phiệt, giành quyền lợi môi trường cho số đông. Việc hủy bỏ dự án đường ống dẫn dầu khổng lồ miền Bắc nước Mỹ chính là do áp lực của các nhóm xã hội dân sự độc lập rất mạnh ở Mỹ, dù chính quyền Trump, với sự ủng hộ của giới tài phiệt, đã thúc đẩy rất mạnh những dự án có hại cho môi trường, cũng như bãi bỏ các luật lệ khắc khe về môi trường đã được tổng thống Obama ban hành trước đây. Ông Trump dù có rất tức giận trước các nhóm môi trường, hay những nghị sĩ thúc đẩy những luật định khắc khe về môi trường, nhưng ông ta cũng không làm gì được họ.

Nguyên nhân thứ tư để vui mừng trong năm 2021 là sự trở lại của niềm tin vào các chính phủ. Covid-19 đã nhắc nhở mọi người rằng hành chính công có thẩm quyền có giá trị như thế nào. Nó cũng đã gây chú ý mới đến nhu cầu phân phối lại. Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, nhiều người hy vọng rằng chế độ chính thống tân tự do đang thịnh hành sẽ nhường chỗ cho nền dân chủ xã hội và sự kiểm soát chính trị lớn hơn đối với nền kinh tế. Thay vào đó, các gói cứu trợ từ ngân hàng và các ví dụ rõ ràng khác về “chủ nghĩa xã hội cho người giàu và chủ nghĩa tư bản cho người nghèo” thật đáng kkhichs lệ. Sau một thập kỷ thắt lưng buộc bụng đau đớn và những biến động chính trị mà nó gây ra, các chính  phủ cuối cùng cũng chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với phúc lợi công cộng. Các đảng chính thống, bao gồm cả đảng Dân chủ ở Mỹ, đang thúc đẩy các chính sách hỗ trợ người lao động và tầng lớp trung lưu, mang đến hy vọng rằng bất bình đẳng cơ cấu, khiến nhiều người cảm thấy bị “bỏ lại phía sau” (và do đó mở ra cho những lời kêu gọi dân túy), cuối cùng sẽ được giải quyết. Các nhà kinh tế tin rằng, trong năm tới, tổng hợp của các chất xúc tác tích cực sẽ hỗ trợ cho các nền kinh tế mới nổi. Sự kết hợp giữa phục hồi theo chu kỳ, đồng đô la Mỹ yếu có thể tạo những động lực cho nền kinh tế toàn cầu. Một chính sách ổn định hơn và thân thiện với thương mại hơn của Hoa Kỳ dưới thời chính quyền mới sẽ hỗ trợ thêm cho tăng trưởng của các thị trường nói chung. Lần cuối cùng các nhà phân tích quan sát thấy mối liên kết giữa các điều kiện cơ bản và vĩ mô thuận lợi như vậy là sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, cách đây hơn một thập kỷ.

Điều đó đưa chúng ta đến lý do thứ năm để vui vẻ. Đại dịch đã kích hoạt việc xem xét lại hệ thống toàn cầu. Thay vì siêu toàn cầu hóa không được kiểm soát, nhiều cường quốc hàng đầu đang tìm cách dung hòa nhu cầu hàng hóa giá rẻ, công nghệ tiên tiến và các lợi ích khác của thương mại với sự kiểm soát nhiều hơn đối với các vấn đề trong nước. Cho dù đó là cuộc nói chuyện về “phân tách” ở Mỹ, “lưu thông kép” ở Trung Quốc, hay “tự chủ chiến lược” ở châu Âu, các cuộc tranh luận chính sách đã quá hạn từ lâu đang được tiến hành. Ở đây, các cuộc trò chuyện ở châu Âu là đặc biệt khích lệ , vì nó tập trung vào việc khơi dậy mong muốn kiểm soát nhiều hơn theo những cách ngăn chặn chủ nghĩa dân tộc tự đánh bại. Nhiệm vụ đòi chủ quyền của EU trải dài ít nhất 5 lĩnh vực (các vấn đề kinh tế và tài chính, sức khỏe cộng đồng, số hóa, chính sách khí hậu và an ninh) và người châu Âu đã và đang đạt được tiến bộ tốt trong tất cả các lĩnh vực đó. Việc tạo ra một quỹ phục hồi trị giá 750 tỷ euro (915 tỷ USD) cho thấy rằng các quốc gia như Đức sẵn sàng vượt qua ranh giới đỏ truyền thống của họ vì lợi ích đoàn kết.

Tất nhiên, còn quá sớm để tuyên bố chiến thắng trong bất kỳ trận chiến nào hiện tại của chúng tôi. Biden sẽ đấu tranh để điều hành một quốc gia phân cực khi đối mặt với sự kháng cự của Đảng Cộng hòa. Việc cung cấp vắc-xin cho toàn thế giới sẽ là một thách thức to lớn về mặt hậu cần. Các cường quốc cạnh tranh vẫn có thể làm lệch chương trình nghị sự về khí hậu trước thềm hội nghị thượng đỉnh về khí hậu COP26 ở Glasgow vào tháng 11/2021. Mối đe dọa suy thoái và các cuộc khủng hoảng nợ mới có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng, làm gia tăng sự quay trở lại nền chính trị độc hại hơn. Sự hồi sinh của giấc mơ châu Âu sẽ phụ thuộc vào kết quả của các cuộc bầu cử quốc gia có nhiều tranh chấp. Nhưng khi năm 2021 gần đến, mọi thứ có vẻ tốt hơn rất nhiều so với cách đây vài tháng. Và giờ đây là lúc chúng ta có ít nhất năm lý do để ăn mừng năm mới Tân Sửu.

Nguồn Văn nghệ số 6+7+8/2021

Tin liên quan

Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng 2021 vẫn hạn chế phần Hội

Ban tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm 2021 tỉnh Phú Thọ ngày 15-4 ...

9 nhiệm vụ quan trọng của Chính phủ sau kiện toàn nhân sự

​Ngày 15/4/2021, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì phiên họp Chính p ...

Công điện của Thủ tướng về bảo đảm TTATGT dịp nghỉ lễ 30/4, 1/5/2021

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Công điện 479/CĐ-TTg về việc phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân và ...

Việt Nam – Israel: Tương lai và tiềm năng

Israel là quốc gia có dân số 8,5 triệu người với diện tích phần lớn sa mạc khô hạn, rất phát triển v ...

Trách nhiệm không thể là trái bóng

Sau những ồn ào về sách giáo khoa, chuyện chiếc điện thoại di động nên được sử dụng thế nào trong tr ...

Nhiệm kỳ mới, quyết sách mới và những kỳ vọng mới

Bất kỳ một người dân bình thường có con, có cháu đang đi học chương trình phổ thông ở nước ta cùng c ...

Hội sách xuyên Việt, góp tiếng nói chống sách giả, sách kém chất lượng

Nhằm lan tỏa giá trị của văn hóa đọc, đồng thời góp phần chống nạn sách giả bán tràn lan khiến người ...

Mời độc giả đón đọc báo Văn nghệ số 16

Báo Văn nghệ số 16 ra ngày 17-4-2021 có các nội dung sau: ...

"Sách - Sứ mệnh phát triển văn hóa đọc"

Với chủ đề "Sách - Sứ mệnh phát triển Văn hóa đọc", Ngày Hội Sách 2021 do Thư viện Quốc gi ...

Nhạc sĩ Trần Tiến sẽ hội ngộ khán giả trong chương trình " Hát về mẹ "

Liveshow Ngày của mẹ sẽ được thực hiện vào ngày Chủ Nhật thứ hai trong tháng 5, năm nay là ngày 9/5. ...

Đợt phim kỷ niệm các ngày lễ lớn từ tháng 4 đến tháng 5

Nhân kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước: Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4), Quốc tế ...

Ra mắt sách về Những điểm mới trong các văn kiện Đại hội XIII của Đảng

Chiều 12/4, tại Hà Nội, Nhà xuất bản (NXB) Chính trị quốc gia Sự thật, Học viện Chính trị quốc gia H ...